Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem de haksız fiil olarak nitelendirilebiliyorsa, hangi temele dayanıldığı zamanaşımından ispat yüküne kadar her şeyi değiştirir. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu tercihin nasıl yapılacağını ve ihtarın geç çekilmesinin sonuçlarını ele alır.
Aynı Olay, İki Farklı Hukuki Temel
Sözleşme ilişkisi içindeki bir davranış üçüncü kişilere de zarar veriyorsa veya sözleşmenin kapsamı dışında kalan bir menfaati ihlal ediyorsa, iki sorumluluk türü aynı anda gündeme gelebilir. Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kural olarak kusurun zarar görence ortaya konması gerekir. Zamanaşımı süreleri de farklı işler. Bu nedenle dilekçede talebin dayanağı belirtilirken, her iki temele de terditli biçimde dayanmak çoğu dosyada daha koruyucudur.
Sözleşmenin Yorumunda İzlenen Sıra
Sözleşme yorumunda önce tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır; sözleşmedeki sözcüklere verilen anlamın yanlış olması veya iradeyi gizlemek amacıyla farklı ifadeler kullanılması halinde, görünüşteki metne değil gerçek iradeye üstünlük tanınır. Metin belirsizse, bu belirsizlik kural olarak sözleşmeyi kaleme alan aleyhine yorumlanır. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler bakımından ise ayrıca denetim uygulanır; karşı tarafın menfaatine aykırı, dürüstlük kuralına aykırı şekilde tek yanlı düzenlenmiş hükümler yazılmamış sayılabilir.
İhtarın Zamanında Çekilmemesi
Temerrüt, faiz ve dönme sonuçlarının çoğu ihtarın yapıldığı tarihe bağlanır. İhtarın geç gönderilmesi veya muhataba geç ulaşması, faizin işlemeye başlama tarihini geriye çekme imkanını ortadan kaldırır. Ayrıca ayıplı ifa hallerinde muayene ve bildirim yükümlülüğünün süresinde yerine getirilmemesi, malın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle ihtar, iz bırakan bir yolla ve muhatabın güncel adresine gönderilmelidir; adres tespiti için ticaret sicili ve adres kayıt sistemi kayıtları önceden temin edilmelidir.
Zararın Kalemlere Ayrılması
- Fiili zarar: yapılan harcama, onarım bedeli, ikame hizmet gideri belgelerle gösterilir.
- Yoksun kalınan kar: hangi somut kazanç fırsatının kaybedildiği ve dayanağı açıklanır.
- Uygun illiyet bağı: her zarar kalemi ile eylem arasındaki bağlantı ayrı ayrı kurulur.
- Zarar görenin kusuru veya zararı azaltma yükümlülüğüne aykırılığı olasılığına karşı savunma hazırlanır.
- Manevi zarar talebi varsa dayandığı olgular somutlaştırılır.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Uyuşmazlık ticari nitelikteyse dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk aşaması tamamlandı mı.
- Tüketici sıfatı varsa görevli merci ve parasal sınır kontrol edildi mi.
- Sözleşmede yetki, tahkim veya bildirim usulüne ilişkin hüküm bulunuyor mu.
- Talep belirsiz alacak olarak mı yoksa kısmi olarak mı ileri sürülecek, gerekçesi yazıldı mı.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin içeriği, tarafların sıfatı ve zararın niteliği izlenecek yolu değiştirir. Somut uyuşmazlığınızda belgelerle birlikte hukuki destek almanız yerinde olacaktır.