Ayıp uyuşmazlıklarında alıcının haklılığı çoğu kez tartışmalı değildir; tartışmalı olan, ayıbın teslim anında var olduğunun kanıtlanıp kanıtlanamayacağıdır. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK ekseninde ayıp iddiasının ispatını konu alır.
Hangi Rejim Uygulanacak
Satışın tarafları tacir ise, tüketici işlemi ise ya da iki taraf da tüketici dışı gerçek kişi ise uygulanacak kurallar farklılaşır. Tüketici işlemlerinde TKHK alıcı lehine özel bir koruma getirirken, ticari satışlarda gözden geçirme ve bildirim külfeti çok daha katı biçimde uygulanır. İlk yapılacak iş, ilişkinin hangi rejime girdiğini belirlemektir; çünkü süreler ve ispat yükü buna göre değişir.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
TBK, alıcının satılanı teslim aldıktan sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmesini ve ayıbı satıcıya bildirmesini öngörür. Bu külfetin yerine getirilmemesi, satılanın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir. Açık ayıplarla gizli ayıplar arasındaki fark burada belirleyicidir: sonradan ortaya çıkan gizli ayıp, ortaya çıktığı anda bildirilmelidir. Bildirimin içeriği kadar tarihi de önemlidir.
Bildirimin Tebliğ Tarihini İspatlamak
Telefonla ya da mesajla yapılan bildirimler sonradan tartışmaya açık hale gelir. Noter ihtarnamesi ile yapılan bildirimde asıl değer, metinden çok tebliğ mazbatasında yer alan tarihtir. Mazbatanın kaybolması veya karşı tarafa geç ulaşması, satıcının süresinde bildirim yapılmadığı savunmasını güçlendirir. Bu nedenle gönderim ile tebliğ arasındaki süre izlenmeli, tebligat sonuçsuz kalırsa yeni adres araştırılarak işlem yenilenmelidir.
Delil Tespiti Neden Erken Yapılmalı
- Ayıplı mal kullanıldıkça değişir; zamanla ayıbın kullanımdan mı yoksa üretimden mi kaynaklandığı ayırt edilemez hale gelir.
- HMK kapsamındaki delil tespiti, dava açılmadan önce mevcut durumun bilirkişi eliyle kayda alınmasını sağlar.
- Tespit dosyası, sonraki yargılamada bilirkişi incelemesinin temelini oluşturur.
- Onarım yapılmadan önce tespit talep edilmesi, delilin bozulmasını önler.
Zamanaşımı ve İstisnası
Ayıptan doğan taleplerde kural olarak teslim tarihinden itibaren işleyen iki yıllık zamanaşımı uygulanır; kanun bazı hallerde daha uzun süre öngörebilir. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlemiş olması halinde ise zamanaşımı süresinden yararlanılamaz. Bu istisna, dosyada satıcının bilgisi olduğunu gösteren yazışmalar bulunduğunda önem kazanır ve iddia edilebilmesi için somut delille desteklenmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Malın türü, satışın niteliği ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, ayıp bildirimi yapmadan veya onarıma izin vermeden önce bir hukukçuya danışmanız faydalı olacaktır.