Haksız fiil davalarında davacı, karşı tarafın kusurlu olduğunu göstermekle yetinemez; birbirine bağlı birden çok unsuru ayrı ayrı ispat etmek zorundadır. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde delil kurgusunu ve tebligat gecikmesinin süreye etkisini ele alır.
Dört Unsur, Dört Ayrı İspat Başlığı
Sorumluluğun doğması için hukuka aykırı bir fiil, zarar, fiil ile zarar arasında illiyet bağı ve kural olarak kusur aranır. Dosya kurulurken her unsur için hangi delilin kullanılacağı önceden eşleştirilmelidir. Örneğin fiilin varlığı tanık ve kamera kaydıyla, zarar fatura ve ekspertiz raporuyla, illiyet bağı ise teknik rapor veya hastane kayıtlarıyla ortaya konur. Kusursuz sorumluluk hâllerinde kusur ispatı aranmaz; bu istisnaların dilekçede açıkça belirtilmesi ispat yükünü doğrudan hafifletir.
Zararın Hesabı Somutlaştırılmalı
- Fiili zarar: onarım bedeli, tedavi gideri, yerine koyma maliyeti
- Kazanç kaybı: gelir belgeleri, iş göremezlik raporları, sözleşme iptalleri
- Değer kaybı: araç ve taşınmazlarda uzman raporu
- Manevi zarar: olayın ağırlığı, tarafların konumu ve etkinin süresine ilişkin veriler
Talep belirsizse belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin baştan doğru yapılması gerekir; bu tercih hem harç hem de faiz başlangıcı bakımından sonuç doğurur.
Zamanaşımı: İki Yıl, On Yıl ve Uzun Süre
Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat istemi bakımından da bu uzun süre uygulanır. Bu nedenle olayın ceza boyutu bulunup bulunmadığı, sürenin dolduğu düşünülen dosyalarda dahi ayrıca değerlendirilmelidir.
İhtarname, Temerrüt ve Tebligat Kaydı
Haksız fiilde borçlu kural olarak ayrıca ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşse de, gönderilen ihtarname hem zararın miktarını hem de karşı tarafın bilgisini belgelemesi bakımından işe yarar. İhtarnamenin noter aracılığıyla gönderilmesi ve tebliğ şerhinin dosyaya konması, öğrenme tarihine ilişkin sonraki tartışmaları azaltır. Tebligatın geç ulaştığı ya da hiç ulaşmadığı iddiası, tebliğ evrakındaki somut eksikliğe dayandırılmadıkça sonuç doğurmaz.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; olayın niteliği, taraflar arasındaki ilişki ve mevcut belgeler sonucu değiştirebilir. Zamanaşımı hesabı hataya açık olduğundan dava öncesinde hukuki görüş alınması yerinde olur.