Alacak uyuşmazlıklarında en sık rastlanan kayıp, esasa ilişkin bir hatadan değil takvimden doğar. Taraflar aylarca yazışır, arabuluculuk masasında görüşür ve dava açmaya karar verdiklerinde sürenin dolduğunu fark eder. Bu rehber, TBK ve HMK ile tüketici işlemlerinde TKHK çerçevesinde, zamanaşımı riskini arabuluculuk süreciyle birlikte yönetmeye odaklanır.
Sürenin Başladığı Anı Doğru Tespit Etmek
Zamanaşımı hesabındaki ilk hata, başlangıç anının sözleşme tarihi sanılmasıdır. Oysa süre kural olarak alacağın muaccel olduğu andan işlemeye başlar ve bu an her sözleşme tipinde farklı belirlenir. Taksitli bir edimde her taksit kendi tarihinden itibaren, belirsiz vadeli bir borçta ise ihtar edilebilir hâle geldiği andan itibaren değerlendirme yapılır. Bu nedenle dosya açılırken önce muacceliyet tablosu çıkarılmalı, hangi kalemin ne zaman istenebilir hâle geldiği tek tek yazılmalıdır.
Arabuluculuk Devam Ederken Süre Ne Olur
Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır; bazılarında ise taraflar iradeleriyle bu yola başvurur. Sürecin zamanaşımı ve hak düşürücü süreler üzerindeki etkisi, sürecin dava şartı niteliğinde olup olmadığına ve nasıl başlatıldığına göre değişir. Kritik nokta şudur: sürecin resmî olarak başladığı ve sonlandığı anlar belgeye bağlanmalıdır. Karşılıklı e-postalarla yürütülen gayriresmî görüşmeler, süre bakımından çoğu zaman hiçbir koruma sağlamaz.
Görüşme Öncesi Kontrol Listesi
- Her alacak kalemi için muacceliyet tarihi ayrı ayrı belirlendi mi?
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren bir yazı veya kısmi ödeme var mı?
- Sürecin başvuru ve son tutanak tarihleri dosyada saklanıyor mu?
- Görüşmede yapılacak indirim teklifi, borcun kabulü anlamına gelecek biçimde mi yazılıyor?
- Karşı tarafın yetkili temsilcisi masaya oturuyor mu, yetki belgesi alındı mı?
- Anlaşmama ihtimaline karşı dava dilekçesi taslağı hazır tutuluyor mu?
Anlaşma Belgesi mi, Dava Dilekçesi mi
Masada varılan mutabakatın değeri, içeriğinin ne kadar icra edilebilir yazıldığına bağlıdır. Ödeme tarihleri, gecikme hâlinde uygulanacak sonuç ve tarafların birbirini ibra ettiği kalemler açıkça belirtilmelidir. Muğlak bir anlaşma metni, hem alacağı tahsil ettirmez hem de sonradan açılacak davada karşı tarafa savunma imkânı yaratır. Buna karşılık dava yolu seçildiğinde de görüşme sırasında yapılan beyanların dosyaya nasıl yansıyacağı önceden düşünülmelidir.
Not
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatır; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı süre rejimini değiştirebilir. Alacağınızın durumu için takvim hesabını bir hukukçuyla birlikte çıkarmanız uygun olur.