Satılanın ayıplı çıkması hâlinde alıcının önünde birden çok seçimlik hak bulunur; ancak bu hakların parasal sonuçları birbirinden farklıdır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bakıldığında karar noktası şudur: hangi seçimlik hak, somut dosyada en yüksek ve en kolay tahsil edilebilir sonucu verir. Bu hesap yapılmadan girişilen sulh görüşmesi, çoğu zaman değerin altında bir sonuçla kapanır.
Seçimlik Hakların Parasal Karşılığı
Sözleşmeden dönme, bedelin iadesi ile birlikte ürünün geri verilmesini gerektirir ve alıcının aradan geçen sürede sağladığı yarar tartışma konusu olabilir. Bedel indirimi, malı elde tutarken değer farkını talep etmeyi sağlar ve ayıplı hâliyle değerin tespiti gerekir. Ücretsiz onarım ya da ayıpsız misliyle değişim talepleri ise satıcının edim yükümlülüğünü doğurur. Bunlara ek olarak ayıptan doğan diğer zararların tazmini ayrı bir kalemdir ve genel sorumluluk kurallarına göre değerlendirilir.
Hesabı Belgeye Bağlamak
- Satış bedeli, ödeme belgeleri ve varsa taksitli ödeme planı
- Ayıbın giderilmesi için yapılan harcamalar ve bunların faturaları
- Malın ayıpsız değeri ile ayıplı hâlindeki değeri karşılaştırmasına esas veriler
- Kullanılamayan süre boyunca doğan ikame masrafları
- Ticari kullanımda üretim veya hizmet aksamasından doğan kayıp kayıtları
- Ayıp bildirimi yazışmaları ve satıcının verdiği yanıtlar
Muayene ve Bildirim Sırasının Etkisi
Ayıbın açık mı gizli mi olduğu, bildirimin zamanında yapılıp yapılmadığı tartışmasını doğrudan belirler. Ürün teslim alınırken görülebilir bir kusur varsa, kayıtsız teslim alma sonraki iddiayı zayıflatabilir. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde ise değerlendirme farklılaşır. Bu nedenle sulh masasında öne sürülecek rakamdan önce, bildirimin hangi tarihte ve hangi kanalla yapıldığı belgelenmelidir.
Teklifi Değerlendirirken Kontrol Adımları
- Teklifin hangi seçimlik hakkın karşılığı olduğunu ve diğer talepleri kapsayıp kapsamadığını netleştirin.
- Onarım önerisinde, aynı kusurun tekrarı hâlinde hangi hakkın saklı kalacağını yazın.
- Zamanaşımı süresinin işlemeye başladığı tarihi hesaplayın.
- Uyuşmazlığın tüketici işlemi mi ticari iş mi olduğunu belirleyerek görevli mercii tespit edin.
- Anlaşma metnindeki ibra ifadesinin kapsamını daraltmayı talep edin.
Malın türü, kullanım biçimi ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan etkilediğinden buradaki değerlendirme genel çerçeve sunar. Hesabın kalem bazlı çıkarılması ve seçimlik hakkın bilinçli belirlenmesi için, teklife yanıt vermeden önce bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.