Bir zarar doğduğunda ilk sorulacak soru zararın miktarı değil, talebin hangi hukuki temele oturacağıdır. Haksız fiil sorumluluğu ile sözleşmeden doğan sorumluluk arasındaki tercih; zamanaşımı, ispat yükü, kusur değerlendirmesi ve yetkili mahkeme bakımından tamamen farklı sonuçlar üretir. Sözleşme metninin yorumu tartışmalıysa bu ayrım daha da kritik hâle gelir.
Dayanak Seçimi Neyi Değiştirir
Sözleşmeye dayanan alacakta, borçlunun borca aykırı davrandığını göstermek çoğu zaman yeterlidir; kusursuzluğu ispat külfeti karşı taraftadır. Haksız fiilde ise kusur, zarar ve illiyet bağının davacı tarafından ortaya konması beklenir. TBK bakımından iki sorumluluğun bir arada bulunduğu hâllerde talep yarışması gündeme gelebilir; bu durumda dilekçede terditli talep kurgusu, tek bir dayanağa bağlı kalmanın yarattığı riski azaltır.
Yorum Uyuşmazlığında Kullanılabilecek Delil Seti
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif ve fiyat listeleri ile görüşme notları
- Tarafların sözleşmeyi fiilen nasıl uyguladığını gösteren ödeme ve teslim kayıtları
- Ekler, zeyilname ve el yazısı düzeltmelerin imza tarihleriyle birlikte dizisi
- Ticari teamül veya sektör uygulamasına ilişkin bilirkişi incelemesi talebi
- Genel işlem koşulu niteliğindeki maddelerin ayrıca müzakere edilip edilmediğine dair kanıt
Zamanaşımı ve Talep Sırası
Sözleşmeden doğan alacaklar ile haksız fiilden doğan tazminat taleplerinin zamanaşımı rejimleri farklıdır; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı da devreye girebilir. Bu nedenle dosya açılırken en kısa süreye göre takvim kurulmalı, ihtarname ile temerrüde düşürme tarihi ayrıca not edilmelidir. Faiz başlangıcı, temerrüt tarihine mi yoksa zararın doğduğu ana mı bağlanacak sorusu talep sonucunu doğrudan etkiler.
Sulh Görüşmesi ile Dava Arasındaki Karar
Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk, tüketici işlemlerinde ise TKHK kapsamındaki başvuru yolları süreci baştan şekillendirir. Sulh görüşmesine giderken hesap tablosunun hazır olması, karşı tarafa somut bir rakam sunulmasını sağlar ve görüşmenin sonuçsuz kalması hâlinde aynı tablo dava dilekçesinde kullanılabilir. Buna karşılık ödeme planı içeren bir sulh metninde, kalan haklardan feragat edilip edilmediği açıkça yazılmazsa sonradan yeni bir uyuşmazlık doğar.
Dilekçe Kurgusunda Sıralama
- Zarar kalemleri fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve manevi zarar olarak ayrıştırılır.
- Her kalem için dayanılan sözleşme maddesi veya sorumluluk kaynağı ayrı yazılır.
- Hesap yapılabilmesi için gereken belgeler yoksa HMK kapsamında delil sunulması talebi eklenir.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi, zamanaşımı ve harç dengesi düşünülerek seçilir.
- Karşı tarafın muhtemel def ilerine karşı cevap iskeleti önceden hazırlanır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgi niteliğindedir. Sözleşme metninin lafzı ve tarafların ticari geçmişi sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyada hukuki görüş alınması yararlı olur.