Sözleşmeye aykırılık dosyalarında kritik an, çoğu zaman haklı mıyım sorusundan önce gelir: talep edilecek tazminatın rakamı kalem kalem ortaya konmadan, karşı tarafın sulh teklifinin makul olup olmadığı ölçülemez. TBK'nın borca aykırılıktan doğan sorumluluk düzeni ile HMK'nın ispat kuralları birlikte kurgulanmadığında, güçlü bir ihlal anlatısı bile hem masada hem yargılamada değer kaybeder.
Hesabı Kalemlere Bölmek
Tek bir toplam rakam yerine kalem bazlı hesap, görüşmede de mahkemede de savunulabilir olur. Ayrıştırılması gereken başlıklar tipik olarak şunlardır:
- Fiilen yapılan ve belgelenebilen giderler: ikame tedarik, nakliye, yeniden üretim, ek işçilik
- İfa gerçekleşmediği için elde edilemeyen kazanç ve bunun dayandığı sipariş, teklif ya da çerçeve anlaşma kayıtları
- Gecikmeden doğan temerrüt faizi ile faizin başlangıç anını belirleyen ihtar veya ihtiyaç duyulmadığı hâller
- Cezai şart kararlaştırılmışsa, sözleşmedeki tetikleyici koşulun gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği
- Faizi aşan zarar iddiası varsa, bunun ayrıca ve bağımsız biçimde ispatı gereken niteliği
Sulh Teklifini Ölçmenin Yolu
Bir uzlaşma teklifi yalnızca rakamıyla değerlendirilmez. Tahsil edilebilirlik, yargılamanın öngörülen süresi, bilirkişi incelemesinin sonucunun tahmin edilebilirliği ve karşı tarafın malvarlığı tablosu birlikte tartılır. Belgeli kalemlerin çok altında kalan bir teklif, borçlunun ödeme gücü tartışmalıysa yine de akılcı olabilir. Buna karşılık dosyada ispatı zayıf kalemler ağırlık taşıyorsa, kısmen ret ve buna bağlı yargılama gideri ile vekâlet ücreti riski gerçekçi biçimde hesaba katılmalıdır.
Karar Öncesi Kontrol Adımları
- Sözleşme metnindeki ifa zamanı, ayıp bildirim düzeni ve sorumluluk sınırlaması kayıtlarını tek sayfada özetleyin.
- Her zarar kalemini dayandığı belgeyle eşleştirin; belgesiz kalanları ayrı bir listede işaretleyin.
- Sözleşmede tahkim ya da yetki kaydı varsa, uyuşmazlığın hangi mercie gideceğini önceden netleştirin.
- Ticari nitelikteki alacak ve tazminat talepleri bakımından dava şartı arabuluculuğun kapsamını kontrol edin.
- Zamanaşımının hangi tarihte işlemeye başladığını ve kesilip kesilmediğini yazılı olarak not edin.
Görüşme Kayıtlarının Sonraki Aşamaya Etkisi
Uzlaşma denemesi sırasında yazılan yazışmalar, sonradan aleyhe yorumlanabilecek kabul beyanları içerebilir. Bu nedenle görüşme yazışmalarında talep edilen rakamın gerekçesi verilirken, borcun varlığına ilişkin genel kabul anlamına gelebilecek ifadelerden kaçınılması gerekir. Anlaşma sağlanırsa, kapsamın hangi kalemleri kapattığı ve hangi taleplerin saklı tutulduğu metinde açıkça yazılmalıdır; aksi hâlde ileride açılacak dava, kapsam tartışmasıyla başlar.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; sözleşmenin lafzı, tarafların ticari geçmişi ve zarar belgelerinin niteliği sonucu değiştirebilir. Rakamı ve yol seçimini kesinleştirmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından bütün olarak incelenmesinde yarar vardır.