Zamanaşımı, sözleşme uyuşmazlıklarında sonucu tek başına belirleyebilen bir savunmadır. Buna rağmen çoğu dosyada tartışma, sürenin kaç yıl olduğundan çok, sürenin ne zaman işlemeye başladığı ve arada kesilip kesilmediği üzerinde döner. Bu rehber, zamanaşımı tartışmasını delil düzeyinde kazanmaya odaklanır.
Başlangıç Anını Belirlemek
TBK sisteminde zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işler. Uygulamadaki güçlük, muacceliyet anının sözleşmede açıkça yazılmadığı hâllerde ortaya çıkar: taksitli işlerde her taksit için ayrı mı, iş bitiminde topluca mı işlemeye başlayacağı; ayıplı ifa hâlinde teslim tarihinin mi ihbar tarihinin mi esas alınacağı gibi sorular dosyanın kaderini belirler. Bu nedenle ilk yapılacak iş, sözleşmenin ödeme ve teslim maddelerinin metin üzerinden çıkarılmasıdır.
Kesilme ve Durma Delilleri
Zamanaşımını kesen olgular çoğunlukla taraflar arasındaki sıradan yazışmaların içinde saklıdır. Borçlunun borcu kabul anlamına gelen bir e-postası, kısmi ödemesi, teminat vermesi veya alacaklının icra takibi ya da dava açması süreyi yeniden başlatabilir. Bu nedenle kesilme iddiası ileri sürülecekse, dayanağın tarihi ve içeriği tartışmasız biçimde ortaya konmalıdır. Karşı taraf açısından ise aynı belgelerin "borç kabulü değil, nezaket yazışması" olduğu savunması hazırlanmalıdır.
Delil Dosyası Kontrol Listesi
- Sözleşme metninin tüm ek ve zeyilnameleriyle birlikte kronolojik sıraya konulması
- Fatura, irsaliye ve teslim tutanaklarının tarih sırasıyla eşleştirilmesi
- Banka kayıtlarından kısmi ödemelerin ve açıklama satırlarının çıkarılması
- İhtarname ve tebligat belgelerinin, tebliğ tarihini gösterecek şekilde dosyalanması
- E-posta ve mesaj yazışmalarının bütünlüğünü koruyarak, seçilmiş parçalar hâlinde değil bağlamıyla sunulması
- Ticari defter kayıtlarının, HMK'daki delil düzeni bakımından hangi tarafa hizmet ettiğinin önceden değerlendirilmesi
Zamanaşımı Savunmasının Usul Riski
Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; def'i olarak ve usulüne uygun zamanda ileri sürülmesi gerekir. Cevap dilekçesi aşamasında ileri sürülmeyen bir def'i, sonradan gündeme getirildiğinde karşı tarafın muvafakati olmadan dinlenmeyebilir. Tüketici işlemlerinde ise TKHK kaynaklı özel korumaların, genel zamanaşımı kurgusunu değiştirebileceği gözden kaçırılmamalıdır.
Sulh mü, Yargılama mı
Zamanaşımı savunması güçlü görünen dosyalarda dahi, karşı tarafın kesilme delilleri bilinmiyorsa sonuç öngörülemez. Bu belirsizlik, makul bir sulh teklifini rasyonel kılabilir. Buna karşılık aynı borçluya karşı benzer nitelikte birden çok alacak varsa, tek bir dosyada yapılan indirim diğerlerinde emsal beklentisi yaratır. Karar, dosya bazında değil portföy bazında verilmelidir.
Bilgilendirme
Metin genel niteliktedir; sözleşmenizin türü ve tarafların sıfatı süre rejimini değiştirebilir. Somut alacağınız için belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.