Bir alacağın kaybedilmesi için çoğu zaman itiraz edilmesine gerek yoktur; sürenin sessizce dolması yeterlidir. Zamanaşımı def'i ileri sürüldüğünde, esasa ilişkin ne kadar güçlü delil bulunduğunun bir önemi kalmaz. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, ihbar yükümlülükleri ile zamanaşımı takviminin nasıl birlikte yönetileceğini ele alır.
Süreyi Başlatan Anı Tespit Etmek
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle ilk yapılacak iş, sözleşmede vade, ihbar veya fatura düzenlemesine bağlı bir muacceliyet kaydı olup olmadığını incelemektir. Sözleşmeden doğan alacaklarda genel zamanaşımı süresi on yıldır; kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimler ile bazı iş ve hizmet ilişkilerinden doğan alacaklar için beş yıllık süre uygulanır. Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde ise zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen uzun süre birlikte dikkate alınır.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süreyi Karıştırmamak
- Zamanaşımı bir def'idir; ileri sürülmedikçe mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz
- Hak düşürücü süre ise re'sen gözetilir ve kesilmesi mümkün değildir
- Ayıp ihbarı gibi bildirim yükümlülükleri, gözden geçirme ve bildirim usulüne bağlıdır
- Sürenin kesilmesi ve durması sebepleri sözleşmeyle serbestçe değiştirilemez
- Borçlunun borcu ikrar etmesi veya kısmi ödemesi, sürenin yeniden işlemeye başlamasına yol açabilir
İhtar ve Temerrüt Metnini Doğru Kurmak
- Alacağın tutarı, dayanağı ve hangi döneme ait olduğu açıkça yazılır.
- Ödeme için makul ve belirli bir süre verilir; muğlak ifadeler temerrüdün tarihini tartışmalı kılar.
- Sözleşmede fesih için ihtar şartı öngörülmüşse, ihtarın bu şarta uygun içerikte gönderilmesi gerekir.
- Tebligatın yapıldığı adresin sözleşmedeki bildirim adresi olmasına dikkat edilir.
- Gönderim ve tebliğ belgeleri, alacak dosyasının başına konur.
Sulh mü, İcra mı, Dava mı
Karşı taraf borcu kabul ediyor ancak ödeme gücü sınırlıysa, yapılandırma protokolü hem tahsilat ihtimalini artırır hem de ikrar niteliğiyle süre bakımından lehe sonuç doğurabilir. Borç tartışmalıysa ve delil ağırlıklı olarak ticari kayıtlardaysa, doğrudan dava yolu genellikle daha sağlıklıdır; itiraz üzerine duran bir takip, zaman kazandırmak yerine kaybettirebilir. Görüşmelerin süreyi durdurmadığı unutulmamalı, müzakere süresince takvim ayrıca izlenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenizin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak süreyi değiştirebileceğinden, alacağınızın yaşı ilerlemişken vakit geçirmeden hukuki değerlendirme almanız önemlidir.