Sözleşme ihlalinden doğan alacak taleplerinde dosyanın kaderi çoğu zaman esasa girilmeden belirlenir: yanlış mahkemede açılan dava usulden reddedilir, dava şartı arabuluculuk atlandığında dosya esas incelemesine hiç geçmez. Bu rehber sözleşme ihlali uyuşmazlıklarında arabuluculuk ile yargı yolu arasındaki geçişi ve görev-yetki analizini ele alır.
Uyuşmazlığın Niteliği Görevi Belirler
Türk Borçlar Kanunu'ndan doğan alacak davalarında genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ancak taraflardan biri tacir ve uyuşmazlık ticari işletmeyi ilgilendiriyorsa dosya asliye ticaret mahkemesine gider; sözleşmenin karşı tarafı tüketici sıfatı taşıyorsa tüketici mahkemesi devreye girer. Aynı sözleşme metni, tarafların sıfatına göre üç ayrı mahkemeye düşebilir. Bu nedenle analiz sözleşme başlığından değil, taraf sıfatlarından başlamalıdır.
Yetki: Üç Katmanlı Bir Değerlendirme
Hukuk Muhakemeleri Kanunu genel yetkiyi davalının yerleşim yeri mahkemesine bağlar. Sözleşmeden doğan davalarda ayrıca sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de dava açılabilir. Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılmış geçerli bir yetki sözleşmesi varsa, bu sözleşme kural olarak münhasır kabul edilir. Dolayısıyla dava açmadan önce sözleşmenin yetki maddesi okunmalı, ifa yerinin nerede olduğu edim türüne göre ayrıca belirlenmelidir.
Dava Şartı Arabuluculuk Hangi Taleplerde Zorunlu
Ticari nitelikteki konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri ile tüketici uyuşmazlıklarının önemli bölümünde arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Son tutanak dosyaya eklenmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Buna karşılık ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir talepleri bu zorunluluğun dışında değerlendirilir. Talebinizi kurgularken hangi kalemin arabuluculuk kapsamında olduğunu kalem kalem işaretlemek gerekir.
Anlaşmak ile Yargılamayı Sürdürmek Arasındaki Hesap
Arabuluculukta düzenlenen ve usulüne uygun imzalanan anlaşma belgesi icra edilebilirlik bakımından güçlü bir sonuç doğurur. Karar verirken şu ölçütler karşılaştırılmalıdır:
- Karşı tarafın ödeme gücü ve mal varlığının tespit edilebilirliği
- İhlalin yazılı delille ispatlanabilirlik derecesi
- Bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediği ve buna bağlı süre
- Faiz başlangıcı ile yargılama gideri riskinin toplam etkisi
Uygulama Sırası
- Taraf sıfatları belirlenir, görevli mahkeme netleştirilir.
- Yetki maddesi ve ifa yeri birlikte değerlendirilir.
- İhtar ve temerrüt yazışmaları tarih sırasına dizilir.
- Arabuluculuk başvurusu yapılır, tutanak içeriği dikkatle okunur.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin lafzı, teamül ve önceki uygulamalar sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyanız için hukuki destek almanız önerilir.