Teslim alınan mal ya da hizmetteki eksiklik fark edildiğinde, hukuken önemli olan çoğu zaman ayıbın kendisi değil, ne zaman ve nasıl bildirildiğidir. Süresinde yapılmayan bir ihbar, ayıp gerçek olsa dahi malın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
TBK, alıcıya teslimden sonra malı işlerin olağan akışına göre gözden geçirme ve ayıp tespit edilirse satıcıya bildirme külfeti yükler. Bu bir yükümlülük değil külfettir; yerine getirilmediğinde karşı taraf bir şey talep etmez, ancak alıcı haklarını kaybeder. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın öğrenildiği anda yapılmalıdır.
Ticari Satışta Süreler Neden Daha Kısadır?
Tacirler arasındaki satışlarda TTK, muayene ve ihbar bakımından genel hükümlere göre çok daha kısa ve katı süreler öngörür. Açıkça belli olan ayıplar için tanınan süre ile muayeneyle ortaya çıkarılabilecek ayıplar için tanınan süre farklıdır. Bu nedenle ticari bir teslimatta bekleme lüksü yoktur: mal geldiği gün muayene tutanağı düzenlenmesi, sonraki tüm tartışmanın zeminini oluşturur. Tüketici sıfatıyla yapılan alımlarda ise TKHK kapsamındaki koruyucu rejim devreye girer ve süreler alıcı lehinedir.
İhbarın İspatı: Neyi, Nasıl Göndermeli?
- Bildirimin tarihini kesinleştiren bir yöntem tercih edilmelidir
- Ayıp somut biçimde tarif edilmeli, genel şikâyet ifadelerinden kaçınılmalıdır
- Fotoğraf, ölçüm ve varsa teknik rapor ihbara eklenmelidir
- Seçimlik haklardan hangisinin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır
- Malın iade veya muhafaza şekli konusunda karşı tarafa bilgi verilmelidir
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Ayıptan doğan taleplerin tabi olduğu zamanaşımı, satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlemiş olması hâlinde uygulanmaz. Bu istisna dosyalarda çoğu kez gözden kaçar; oysa satıcının ayıbı bildiği hâlde açıklamadığını gösteren yazışmalar, süresi geçmiş görünen bir talebi yeniden tartışılabilir hâle getirir.
Dava Öncesi Zorunlu Adım ve Merci
Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden reddedilir. Görevli mahkeme, tarafların sıfatına göre asliye ticaret, asliye hukuk ya da tüketici mahkemesi olabilir. Yetki bakımından HMK'daki genel kuralın yanında sözleşmenin ifa yeri de gündeme gelir; tacirler arasında geçerli bir yetki sözleşmesi varsa bu tartışma baştan sonuçlanır.
Sonuç
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve teslim tarihi süreleri doğrudan etkilediğinden, ihbarı göndermeden önce kısa bir hukuki kontrol yaptırmak çoğu zaman en düşük maliyetli adımdır.