Sözleşmeye aykırılık iddiasında taraflar genellikle haklılıklarından emindir; dosyayı kaybettiren şey ise çoğu kez haklılığın kanunun aradığı delil türüyle ortaya konamamasıdır. Bu nedenle ihlal iddiası, ispat aracı ile birlikte kurgulanmalıdır.
İspat Yükü Kimdedir?
Genel kurala göre bir vakıadan lehine hak çıkaran taraf onu ispatla yükümlüdür. Alacaklı sözleşmenin varlığını ve muaccel olduğunu; borçlu ise ödeme, ibra veya zamanaşımı gibi karşı vakıaları ispatlar. Bu dağılımın dilekçede net kurulması, gereksiz delil toplamayı önler ve duruşma sayısını azaltır.
Senetle İspat Kuralı ve İstisnaları
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, belirli bir parasal değeri aşan hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesini öngörür; bu sınır her yıl güncellenir. Tanık dinletilmesi kural olarak mümkün değildir, ancak istisnalar dosyaların kaderini değiştirir:
- Karşı tarafın tanık dinlenmesine açık muvafakati.
- Delil başlangıcı sayılabilecek, iddiayı muhtemel gösteren yazılı bir belgenin bulunması: yazışma, e-posta, teslim tutanağı.
- Senedin alınmasında imkânsızlık ya da senedin beklenmeyen bir olayla kaybı.
Ticari ilişkilerde ticari defterler, faturaya süresinde itiraz edilmemiş olması ve cari hesap ekstreleri ayrı bir ispat gücü taşır.
Görev ve Yetki: Nerede Dava Açılmalı?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda görev parasal değere göre değil dava türüne göre belirlenir; sulh hukuk mahkemesinin görev alanı sınırlı sayıda sayılmıştır, bunun dışındaki alacak davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür. İlişki ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi devreye girer. Yetkide genel kural davalının yerleşim yeridir; sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de seçimlik olarak kullanılabilir. İfa yeri sözleşmede yazılı değilse, borcun niteliğine göre yapılacak tespit yetki itirazına konu olabilir.
Temerrüt ve İhtarın Zamanlaması
Tazminat talebinin dayanağı olan temerrüt, çoğu durumda usulüne uygun bir ihtarla doğar. İhtarın hangi tarihte tebliğ edildiği, faiz başlangıcını ve dönme hakkının doğup doğmadığını belirler. Bu nedenle ihtarname metni, verilen sürenin makul olup olmadığı ve sonrasında yapılan yazışmalar tek bir zaman çizelgesinde tutulmalıdır.
Sulh mü, Yargılama mı?
Elde yalnızca sözlü mutabakat ve dolaylı yazışma varsa, ispat riski yüksek olduğundan makul bir sulh çoğu kez rasyoneldir. Buna karşılık borçlunun malvarlığını eritme riski varsa, ihtiyati haciz ve tedbir imkânı sunan dava yolu tercih edilmelidir. Sulh yapılacaksa, ödeme takvimi ve temerrüt hâlinde muacceliyet şartı metne mutlaka yazılmalıdır.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; sözleşmenizin hükümleri ve yazışma geçmişiniz ispat stratejisini değiştireceğinden dosyanızı hukukçuyla değerlendirmeniz önerilir.