Bir sözleşmenin ihlal edildiğini bilmek yetmez; bunu ispat edecek belgeye sahip olmak gerekir. Sözleşme ihlali dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman tarafların haklılık iddiası değil, ifa sürecinde tutulan kayıtların niteliğidir. Aşağıda TBK, HMK ve TKHK ekseninde ihlalin türünün belirlenmesi, ispat kuralları ve sulh ile dava arasındaki tercih ele alınmaktadır.
İhlalin Türünü Belirlemek
Her sözleşme aykırılığı aynı sonucu doğurmaz. Borcun hiç ifa edilmemesi, geç ifa edilmesi, ayıplı ifa edilmesi veya ifanın imkânsız hâle gelmesi birbirinden farklı hukuki sonuçlara ve farklı taleplere bağlanır. Talebin türü belirlenmeden toplanan deliller çoğu zaman eksik kalır: gecikme iddiasında teslim tarihi belirleyiciyken, ayıp iddiasında muayene ve ihbar zamanı öne çıkar. Bu nedenle dosyanın ilk adımı, hangi tür aykırılığın ileri sürüleceğinin netleştirilmesidir.
Senetle İspat Kuralı ve Sınırları
Medeni usul hukukunda, belirli bir parasal değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesi kuralı geçerlidir ve bu sınır her yıl güncellenerek uygulanır. Yazılı bir belge bulunmayan hâllerde tanık dinletilmesi kural olarak mümkün olmaz; ancak delil başlangıcı sayılabilecek bir yazışmanın varlığı bu tabloyu değiştirebilir. Bu nedenle e-posta trafiği, mesajlaşma kayıtları ve mutabakat yazıları küçümsenmemeli, sözleşmenin kendisi kadar özenle arşivlenmelidir.
İhtardan Davaya Uzanan Sıra
- Sözleşme, ekleri ve varsa sonradan yapılan değişiklikler bir arada toplanır.
- İfaya ilişkin teslim, ödeme ve yazışma kayıtları tarih sırasına dizilir.
- Aykırılık türüne göre talep belirlenir: aynen ifa, dönme, tazminat veya bedel indirimi.
- Usulüne uygun ihtarname çekilir; istenen edim, tutar ve verilen süre açıkça yazılır.
- Karşı tarafın cevabı veya sessizliği kayda geçirilir ve dava dosyasına eklenir.
Sulh mü, Yargılama mı?
Sözleşme uyuşmazlıklarında sulh, yalnızca hızlı sonuç için değil, ispat riskini yönetmek için de tercih edilir. Elinizdeki delil zinciri zayıfsa, yargılamada ortaya çıkacak sonucun belirsizliği yüksektir ve bu belirsizlik müzakere masasında dikkate alınmalıdır. Buna karşılık belge düzeni güçlü, edimler açık ve karşı tarafın ödeme kabiliyeti yerindeyse, sulh teklifinin gerçek değerinin altında kalıp kalmadığı ayrıca hesaplanmalıdır. Protokol yapılacaksa; ödeme takvimi, gecikme hâlinde uygulanacak sonuç ve feragatin kapsamı açıkça yazılmalıdır.
Kayıt Düzeni İçin Notlar
- Sözlü olarak yapılan değişikliklerin yazılı teyide bağlanması
- Teslim ve kabul tutanaklarının imzalı olarak saklanması
- Ayıp ihbarının gecikmeden ve yazılı biçimde yapılması
- Faiz başlangıcının ihtar tarihiyle bağlantısının kurulması
- Yetki ve tahkim şartı bulunup bulunmadığının sözleşmeden kontrol edilmesi
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bir çerçeve sunmaktadır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin niteliği izlenecek yolu değiştirebileceğinden, ihtar aşamasına geçmeden önce belgelerin hukuki açıdan incelenmesi yerinde olacaktır.