Teslim edilen mal veya ifa edilen işin sözleşmeye aykırı çıktığı uyuşmazlıklarda tartışma neredeyse her zaman aynı noktada düğümlenir: ayıp teslim anında var mıydı, sonradan mı ortaya çıktı? TBK'nın ayıba ilişkin hükümleri, HMK'nın ispat düzeni ve tüketici işlemlerinde TKHK bu sorunun cevabına göre uygulanır. Bu rehber, ayıp iddiasında delilin nasıl güvence altına alınacağını anlatır.
Ayıbın varlığı kadar zamanı da ispat konusudur
Ayıp iddiasında bulunan taraf yalnızca kusurun bulunduğunu değil, kusurun kendi kullanımından değil ifadan kaynaklandığını da ortaya koymak durumundadır. Gizli ayıplarda bu ayrım özellikle önem taşır. Kullanım hatası savunmasına karşı hazırlıksız yakalanmamak için, teslim anındaki durumu gösteren kayıtlar (teslim tutanağı, tarihli fotoğraf, kurulum raporu) baştan saklanmalıdır.
Muayene ve ihbarın belgelenmesi
- Mal veya iş, işin olağan akışına göre gözden geçirilir; tespit edilen aykırılıklar liste hâlinde yazılır.
- İhbar, sözlü değil yazılı yapılır; noter ihtarnamesi, KEP veya en azından tarihi doğrulanabilir bir yazışma tercih edilir.
- İhbar metninde ayıp somut olarak tanımlanır; "çalışmıyor" gibi genel ifadeler yerine belirti, tarih ve tekrar sıklığı yazılır.
- Karşı tarafın onarım denemeleri ve verdiği cevaplar aynı dosyada biriktirilir.
Delil tespiti: en kritik erken adım
Ayıplı mal onarılırsa, kullanılırsa veya iş tamamlanıp üzeri kapanırsa, ayıbın niteliği sonradan gösterilemez hâle gelir. Bu nedenle dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi, çoğu dosyada davanın kaderini belirler. Tespit talebinde uzmandan hangi soruların cevaplanmasının istendiği tek tek yazılmalıdır; soru sorulmayan konu raporda yer almaz.
Seçimlik hakkı ölçülebilir talebe çevirmek
Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım ya da ayıpsız misliyle değişim taleplerinden hangisinin seçileceği hem hukuki hem ekonomik bir karardır. Bedel indirimi talep ediliyorsa indirimin oranı bir hesaba dayandırılmalı; onarım talep ediliyorsa onarımın makul sürede yapılmaması hâlinde geçilecek ikinci talep dilekçede baştan belirtilmelidir.
Sulh mü, dava mı?
- Karşı tarafın onarım teklifi kabul edilecekse, sürenin ve garantinin yazılı olması şarttır; sözlü taahhüt ispat edilemez.
- Kısmi ödeme kabul edilirken imzalanan metnin bakiye talepleri kapsayıp kapsamadığı dikkatle okunmalıdır.
- Ticari uyuşmazlıklarda dava öncesi arabuluculuk aşamasının bulunduğu unutulmamalı, bu aşama bir formalite olarak değil gerçek bir müzakere olarak planlanmalıdır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; ayıbın türü ve sözleşmenin hükümleri sonucu tamamen değiştirebilir. Malı onarıma göndermeden ya da bir ödemeyi kabul etmeden önce hukuki görüş almanız isabetli olur.