Haksız fiil dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman olayın kendisi değil, zararın nasıl hesaplandığı ve talebin ne zaman ileri sürüldüğüdür. Bu rehber, haksız fiil kaynaklı tazminat hesabını, süre ve usul planını ve sulh ile dava arasındaki tercihi TBK, HMK ve TKHK ekseninde ele alır.
İki Ayrı Zamanaşımı Saati Aynı Anda İşler
Haksız fiilde süre hesabı tek katmanlı değildir. Zarar görenin zararı ve failini öğrenmesinden itibaren işleyen süre ile fiilin gerçekleştiği andan itibaren işleyen uzun süre birlikte gözetilir. Ayrıca fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanununda öngörülen daha uzun zamanaşımının tazminat talebi bakımından uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilir. Bu üç saatin dosyada hangi tarihlerden başladığı, dilekçe yazılmadan önce yazılı olarak tespit edilmelidir.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
Toplu bir rakam yerine kalem kalem hesap, hem ispatı hem de karşı tarafın itirazlarına cevabı kolaylaştırır:
- Fiilî zarar: onarım, yenileme, tedavi ve nakil giderleri
- Kazanç kaybı: çalışılamayan dönem ve gelir belgeleriyle desteklenen azalma
- Değer kaybı: mal veya taşınmazın olay sonrası piyasa değerindeki düşüş
- Bakım ve destekten yoksun kalma talepleri
- Manevi tazminat: olayın ağırlığı ve tarafların durumu ile ilişkilendirilerek
Faiz Başlangıcı Çoğu Kez Gözden Kaçar
Haksız fiilde faiz, kural olarak fiil tarihinden itibaren istenebilir. Dilekçede faiz başlangıcının açıkça yazılmaması, sonradan düzeltilmesi güç bir kayıp doğurabilir. Talep sonucunda faizin türü, başlangıç tarihi ve hangi kaleme uygulanacağı ayrı ayrı gösterilmelidir.
Kısmi Dava, Belirsiz Alacak ve Islah Tercihi
Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa, talebin hangi dava türüyle ileri sürüleceği hem harç yükünü hem de zamanaşımının hangi kısım için kesileceğini etkiler. Bilirkişi raporundan sonra talebin artırılması planlanıyorsa, bu ihtimal en baştan dilekçenin kurgusuna yerleştirilmelidir.
Sulh Görüşmesi Ne Zaman Anlamlıdır
Sorumluluğun açık, tartışmanın yalnızca miktarda olduğu dosyalarda sulh, tahsil süresini belirgin biçimde kısaltır. Buna karşılık kusur oranı tartışmalıysa, teknik inceleme yapılmadan imzalanan bir ibraname sonradan doğacak zararları da kapsayabilir. Bu nedenle sulh metninde hangi kalemlerin karşılandığı ve saklı tutulan hakların neler olduğu açıkça yazılmalıdır. Tüketici işlemi niteliğindeki uyuşmazlıklarda ise başvurunun hangi mercie yapılacağı ayrıca belirlenir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; kusur dağılımı ve zararın yapısı sonucu doğrudan değiştirdiğinden, hesap ve süre analizinin somut belgelerle birlikte yapılması önerilir.