Aynı zarar hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak nitelendirilebiliyorsa, dosyanın kaderini çoğu zaman hangi hukuki sebebin seçildiği ve sayacın ne zaman başlatıldığı belirler. Bu rehber, haksız fiil iddiası ile sözleşme yorumu tartışmasının iç içe geçtiği uyuşmazlıklarda süre planının nasıl kurulacağına ve sulh görüşmeleri sürerken dava hakkının nasıl korunacağına odaklanır.
Sayaç Ne Zaman Başlar
TBK sisteminde haksız fiil zamanaşımı iki katmanlıdır: zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen uzun süre. Sözleşmeye aykırılıkta ise kural olarak alacağın muaccel olduğu an esas alınır ve süre genellikle daha uzundur. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına olay tarihi değil, öğrenme anı yazılmalı ve bu an belgeye bağlanmalıdır: teslim tutanağı, teknik rapor, bilirkişi ön incelemesi ya da karşı tarafın kabul içeren yazışması.
Nitelendirme Tercihi Delil Sırasını Değiştirir
Sözleşme yorumu tartışmasında mahkeme, sözcüklerin lafzına takılmadan tarafların gerçek ve ortak iradesini araştırır. Bu da ispat sırasını değiştirir:
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve e-posta trafiği metinden önce sıraya konur
- Fiilî uygulama (ödeme, teslim, kabul davranışları) yorumun destek delili yapılır
- Belirsiz hükümlerin kimin tarafından kaleme alındığı ayrıca not edilir
- Haksız fiil iddiası için kusur, zarar ve illiyet üç ayrı klasörde tutulur
Görüşme Süreyi Durdurmaz
Uygulamadaki en sık kayıp, karşı tarafla iyi niyetli yazışma sürerken zamanaşımının sessizce işlemesidir. Görüşme kendiliğinden kesme veya durdurma sebebi değildir. Sulh masasında kalınacaksa, karşı taraftan borcu kabul içeren yazılı beyan alınması ya da süreyi güvenceye alan yazılı bir düzenleme yapılması gündeme gelir; bunlar sağlanamıyorsa dava dilekçesi hazır bekletilmelidir.
Uzlaşma mı Dava mı: Karar Ölçütleri
- Karşı tarafın ödeme gücü ve teminatı var mı; ilamı icra edilebilir mi?
- Zarar kalemi hesaplanabilir mi, yoksa uzun bilirkişi incelemesi mi gerekecek?
- Sözleşmedeki belirsizlik sizin aleyhinize mi yorumlanma riski taşıyor?
- Ticari ilişkinin devamı, elde edilecek farktan daha mı değerli?
Bu dört soruya verilen cevaplar sulhu işaret ediyorsa, anlaşma metnine ödeme takvimi, temerrüt sonucu ve ibra kapsamı açıkça yazılmalıdır. Kapsamı belirsiz ibra beyanı, sonradan ortaya çıkan zarar kalemlerini de kapatabilir.
Kısa Not
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşmenin metni ve olayın gelişimi süre hesabını tümüyle değiştirebilir. Nitelendirme tercihini yapmadan önce dosyanızı bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.