Ayıplı ifada tartışma nadiren "ayıp var mıydı" sorusunda düğümlenir; asıl mesele, ayıbın zamanında bildirildiğinin ve teslim anında mevcut olduğunun kanıtlanmasıdır. TBK, HMK ve TKHK birlikte okunduğunda alıcının önünde hem külfetler hem seçimlik haklar bulunur. Bu rehber, ayıp iddiasında delil ve süre planının nasıl kurulacağını ele alır.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve ayıbı gördüğünde satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim yapılmazsa, mal kabul edilmiş sayılabilir. Gizli ayıplarda ise külfet, ayıbın ortaya çıktığı ana bağlanır. Bildirimlerin sözlü değil yazılı yapılması ve tebliğinin ispatlanabilir olması, sonraki tüm tartışmayı kısaltır.
Ayıbın Varlığını Gösteren Teknik Delil
Ayıp iddiasında en güçlü delil, ayıbın niteliğini ve kaynağını gösteren teknik incelemedir. Ürün veya yapı hâlâ değiştirilmemişken tespit yaptırılması, sonradan yapılacak tüm incelemelerden daha değerlidir. Bu nedenle dava açılmadan önce delil tespiti talebinde bulunulması, özellikle zamanla değişebilecek ürünlerde belirleyici olur.
- Teslim tarihi ve teslim tutanağı
- Kullanım kılavuzu, teknik şartname ve tanıtım vaatleri
- Servis kayıtları ve onarım geçmişi
- Ayıbın ortaya çıktığı tarihi gösteren yazışmalar
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Ayıptan doğan taleplerde zamanaşımı, teslim tarihinden itibaren işlemeye başlar ve kural olarak iki yıldır; taşınmazlar ve bazı özel durumlar için daha uzun süreler öngörülmüştür. Satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse zamanaşımı savunmasından yararlanamaz. Bu istisna, geç fark edilen ayıplarda dosyanın tek dayanağı olabilir; ancak gizlemenin de ayrıca ispatı gerekir.
Seçimlik Hakların Sıralanması
Alıcının önünde birden fazla seçenek bulunur: sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim. Hangi hakkın kullanıldığı açıkça bildirilmelidir; çünkü seçim yapıldıktan sonra bundan dönmek her zaman mümkün olmayabilir. Talebin ekonomik sonuçları da farklıdır: dönme, karşılıklı iadeyi gerektirirken bedel indirimi ilişkiyi sürdürür.
Sulh Görüşmesi ve Dava Kararı
- Ayıbın giderilme maliyeti ile ürün bedeli karşılaştırılır
- Satıcının onarım önerisi süre ve garanti yönünden değerlendirilir
- Görüşme sürerken zamanaşımı takvimi ayrıca izlenir
- Anlaşma sağlanırsa metinde hangi taleplerden vazgeçildiği açıkça yazılır
- Anlaşma sağlanamazsa delil tespiti ile dava hazırlığı tamamlanır
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ürünün türü, satış biçimi ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Bildirim külfeti kısa sürelere bağlı olduğundan, ayıbı fark ettiğiniz anda yazılı bildirim yapmanız ve ardından hukuki değerlendirme almanız önerilir.