Sözleşmeden doğan alacaklarda dosyanın kaderi çoğu zaman borcun varlığı tartışılmadan, zamanaşımı definin ileri sürülmesiyle belirlenir. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK birlikte değerlendirildiğinde, alacaklının yapması gereken şey yalnızca sürenin son gününü bilmek değil, süreyi kesecek adımları belgelendirmektir. Bu rehber, zamanaşımı takvimini delil düzeniyle birlikte kurmayı ele alır.
Hangi Süre Hangi Alacağa Uygulanır
Genel kural on yıllık süredir; ancak kanun bazı alacak türleri için daha kısa süreler öngörür. Kira bedeli, ücret alacakları, vekâlet ve benzeri sürekli edim ilişkilerinden doğan periyodik alacaklar ile haksız fiilden doğan tazminat talepleri farklı rejimlere tabidir. Bu nedenle ilk adım, ilişkinin nitelendirilmesidir: aynı belge hem satım hem eser sözleşmesi unsuru taşıyorsa, uygulanacak süre de baskın nitelendirmeye göre değişir. Nitelendirme hatası, doğru hesaplanmış bir takvimi bile geçersiz kılar.
Süreyi Başlatan An ile Kesen Adımlar
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işler. Vadenin sözleşmede belirlenmediği hâllerde muacceliyet için ihtar gerekebilir ve bu ihtarın tarihi tüm hesabın çıpası olur.
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya faiz ödemesi süreyi keser ve yeni süre baştan işlemeye başlar.
- Dava açılması ve icra takibi başlatılması süreyi keser; buna karşılık yalnızca ihtar gönderilmesi kural olarak kesici etki doğurmaz.
- Yazışmalarda kullanılan ödeme sözü içeren ifadeler, ikrar niteliğinde değerlendirilebileceğinden özenle saklanmalıdır.
İspat Yükü ve Senetle İspat Sınırı
Belirli bir parasal değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuraldır; bu sınır her yıl güncellendiğinden işlemin yapıldığı tarihteki değer esas alınır. Yazılı delil bulunmadığında tanık dinletilmesi sınırlanır; ancak delil başlangıcı sayılabilecek bir belge varsa tanık dinlenmesinin önü açılır. Bu nedenle sipariş formu, teslim tutanağı, e-posta teyidi ve banka açıklaması gibi belgeler ayrı bir klasörde tutulmalıdır. Ticari defterler ise kendi lehe ve aleyhe delil rejimine tabidir; defterlerin usulüne uygun tutulmuş olması belirleyicidir.
Sulh Görüşmesi Süreyi Durdurmaz
Taraflar arasındaki ödeme görüşmeleri, zamanaşımını kendiliğinden durdurmaz. Uygulamada en sık yaşanan kayıp, iyi niyetle sürdürülen görüşmeler sırasında sürenin dolmasıdır. Görüşme uzuyorsa, borçludan yazılı bir ikrar veya zamanaşımından feragat niteliğinde bir beyan alınması ya da süreyi kesecek şekilde takip başlatılması gerekir. Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olduğu ve arabuluculuk başvurusunun süreye etkisinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiği de göz ardı edilmemelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme sağlar; sözleşmenizin niteliği ve yazışma geçmişiniz süre hesabını tamamen değiştirebilir. Alacağınız için harekete geçmeden önce hukuki değerlendirme almanız yararınıza olur.