Tazminat dosyalarında iki soru birlikte cevaplanmak zorundadır: zarar nasıl ispatlanacak ve talep hangi süre içinde ileri sürülecek. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, sözleşmesel ve haksız fiil kaynaklı tazminat taleplerinde delil planını ve sulh kararının ölçütlerini ele alır.
Talebin kaynağını belirlemek neden ilk adımdır
Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak nitelendirilebilir. Bu iki temel, ispat yükü, zamanaşımı ve kusur değerlendirmesi bakımından farklı sonuçlar doğurur. Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kusurun ispatı kural olarak zarar görene düşer. Bu nedenle dilekçede tek bir temele bağlı kalmak yerine kaynağın doğru kurgulanması gerekir.
Zarar kalemlerini ölçülebilir hâle getirmek
Talep tek bir toplam rakam olarak yazıldığında bilirkişi incelemesi zorlaşır ve kısmi kabul riski artar. Kalemler ayrıştırılmalıdır:
- Fiilî zarar: yapılan masraflar, onarım bedelleri, ödenen faturalar
- Yoksun kalınan kâr: belgelenebilir gelir kaybı ve sipariş kayıtları
- Manevi zarar: olayın kişilik hakkına etkisini gösteren somut olgular
- Faiz: başlangıç tarihi ve türü açıkça gösterilerek
Zamanaşımının iki katmanlı yapısı
Haksız fiilden doğan taleplerde kanun, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı kısa bir süre ile fiilin gerçekleştiği andan itibaren işleyen daha uzun bir süreyi birlikte öngörür. Sözleşmeden doğan alacaklarda ise genel süre ile bazı ilişkiler için öngörülen kısa süreler ayrışır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza zamanaşımının uygulanabileceği hâller ayrıca değerlendirilmelidir. Zamanaşımını kesen ve durduran sebeplerin kayıt altına alınması, ileri sürülecek defiye karşı hazırlık sağlar.
Sulh masasına oturmadan önce
Karşı taraf ödeme teklif ettiğinde, kabulün kapsamı metinden açıkça okunabilmelidir. Genel ibare içeren ibraname, henüz ortaya çıkmamış zararlar bakımından da hak kaybına yol açabilir. Sulh kararı verilirken tahsil kabiliyeti, yargılama süresi, bilirkişi ve harç yükü ile talebin belgeye dayanma gücü birlikte tartılmalıdır. Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin harç ve faiz bakımından sonuçları da baştan hesaplanmalıdır.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; sözleşmenizin hükümleri ve olayın gelişimi sonucu değiştirebilir. Talebinizi ileri sürmeden önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yararlı olacaktır.