Tazminat davalarında kaybedilen davaların önemli bir bölümü, hakkın bulunmamasından değil hesabın yanlış kurulmasından kaynaklanır. TBK sorumluluğun şartlarını belirler; ancak talep sonucunun nasıl yazılacağı, hangi dava türünün seçileceği ve faizin nereden işletileceği HMK'nın usul kurallarıyla şekillenir. Bu üç başlık birbirine bağlı olduğundan, hesap dilekçeden önce yapılmalıdır.
Zararı Kalem Kalem Ayrıştırmak
Toplam bir rakam yazmak yerine zarar, kaynağına göre bölünmelidir: fiilen yapılan harcamalar, yoksun kalınan kazanç, sözleşmenin hiç kurulmamış olması hâlinde katlanılmayacak giderler ve varsa manevi zarar. Bu ayrım, hem ispat yükünün hangi kalemde nerede olduğunu gösterir hem de bilirkişi incelemesinin kapsamını belirler. Her kalemin karşısına dayanak belge yazılmalıdır.
Dava Türünün Seçimi: Belirsiz Alacak, Kısmi Dava, Islah
- Zararın miktarı davacıdan beklenemeyecek biçimde belirsizse belirsiz alacak davası gündeme gelir; belirlenebilir bir alacak için bu yola gidilmesi usul itirazına açık kapı bırakır.
- Kısmi dava açıldığında, dava dışı bırakılan kısım için zamanaşımının işlemeye devam edeceği gözetilmelidir.
- Islah yoluyla artırım yapılacaksa, bu imkânın kural olarak bir kez kullanılabildiği planlamaya dâhil edilmelidir.
- Tüketici işleminden doğan uyuşmazlıklarda TKHK kapsamındaki özel yol ve görevli merci ayrıca kontrol edilmelidir.
Faizin Türü ve Başlangıç Tarihi
Faiz, çoğu dosyada hesabın gözden kaçan ama tutarı en çok etkileyen kısmıdır. Faizin temerrüt tarihinden mi, ihtarname tarihinden mi yoksa dava tarihinden mi işletileceği talep sonucunda açıkça yazılmalıdır. Talep edilmeyen faize hükmedilemeyeceği için, dilekçedeki bir eksiklik sonradan telafi edilemeyebilir. Ticari nitelikteki ilişkilerde uygulanacak faiz türünün ayrıca belirtilmesi gerekir.
Sulh Teklifinin Matematiği
Karşı taraftan gelen sulh önerisi, yalnızca teklif edilen rakamla değil; yargılama süresi, bilirkişi ve harç giderleri, tahsil edilebilirlik ve faiz kaybıyla birlikte karşılaştırılmalıdır. Bugün alınacak düşük bir tutar, yıllar sonra tahsil edilemeyecek yüksek bir ilamdan değerli olabilir. Buna karşılık sulh metninde tüm talepler bakımından ibra ifadesi varsa, henüz doğmamış zararların da kapsandığı unutulmamalıdır.
Bu rehber genel bir hesap disiplini önerir; sözleşme hükümleri ve olayın gelişimi tabloyu değiştirebilir. Dava açmadan veya sulh imzalamadan önce hesabın hukuki denetimden geçirilmesinde yarar vardır.