Sözleşmeye aykırılık iddiasında tartışma çoğu zaman "haklı mıyım" sorusundan çok "ne kadar talep edebilirim" sorusunda düğümlenir. TBK ve HMK çerçevesinde bu rehber, tazminat hesabının kalemlere ayrılması ve karşı taraftan gelen sulh teklifinin bu hesapla karşılaştırılmasına odaklanır.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
Talep tek bir rakam olarak ileri sürüldüğünde ispatı da tek parça hale gelir ve bir kalemdeki zayıflık tümünü etkiler. Bunun yerine zarar şu başlıklara ayrılmalıdır: fiilen yapılan ve karşılıksız kalan ödemeler, sözleşme gereği yapılan hazırlık giderleri, ifa edilseydi elde edilecek kazanç ve gecikmeden doğan kayıp. Sözleşmenin ayakta tutulması ile dönme seçeneği farklı zarar kalemleri doğurduğundan, hangi hukuki tercihte bulunulduğu baştan netleştirilmelidir.
Temerrüt ve Faiz Başlangıcı
Faiz talebinin başlangıç tarihi, çoğu dosyada gözden kaçan ancak tutarı belirgin biçimde etkileyen bir noktadır. Vadeye bağlı olmayan borçlarda temerrüt kural olarak ihtarla doğar; bu nedenle ihtarnamenin tebliğ tarihini gösteren belge dosyanın temel evrakıdır. Ticari ilişkilerde uygulanacak faiz türü ile adi ilişkilerdeki faiz farklı olduğundan, ilişkinin niteliği talep dilekçesinde gerekçelendirilmelidir.
Cezai Şart ile Tazminatın İlişkisi
Sözleşmede cezai şart kararlaştırılmışsa, bunun ifaya ekli mi yoksa seçimlik mi olduğu belirlenmelidir; bu ayrım, cezai şartın yanında ayrıca zararın talep edilip edilemeyeceğini etkiler. Aşırı cezai şartın indirilebileceği, tacirler arasındaki ilişkilerde ise bu imkânın sınırlı olduğu göz önünde tutulmalıdır. Karşı taraf bu indirimi ileri sürecekse, sulh masasındaki rakam da buna göre şekillenir.
Sulh Teklifini Değerlendirme Tablosu
- Her zarar kalemi için ispat gücünü yüksek, orta ve düşük olarak işaretleyin.
- Düşük ispat gücüne sahip kalemleri talepten değil, beklenen tahsilat hesabından düşün.
- Yargılama gideri, bilirkişi ücreti ve vekâlet ücretini kısmen kabul ihtimaliyle birlikte hesaplayın.
- Yargılamanın öngörülen süresini ve bu sürede paranın değer kaybını ekleyin.
- Karşı tarafın ödeme gücündeki bozulma ihtimalini ayrı bir risk olarak yazın.
Bu tablo tamamlandığında teklif edilen rakam, çoğu zaman soyut bir "az" veya "çok" değerlendirmesinden çıkar ve karşılaştırılabilir hale gelir.
Protokolde Aranacak Güvence
- Ödeme tarihi ve tutarının açık yazılması.
- Ödenmemesi halinde doğrudan takibe imkân veren bir düzenleme.
- Feragat kapsamının hangi kalemlerle sınırlı olduğunun belirtilmesi.
- Devam eden sözleşme ilişkisi varsa bunun akıbetinin ayrıca düzenlenmesi.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her sözleşmenin hükümleri ve tarafların belge düzeni sonucu farklılaştırır. Sulh görüşmesine oturmadan önce hesabın bir hukukçu ile birlikte çıkarılması, masadaki pozisyonu güçlendirir.