Bir sözleşmeden doğan alacak tartışmasında iki soru çoğu zaman iç içe geçer: alacak zamanaşımına uğradı mı ve sözleşmenin tartışmalı maddesi nasıl yorumlanmalı. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde yürüyen bir uyuşmazlıkta taraflar hâlâ görüşme masasındayken sürenin sessizce tükenmesi riskine odaklanır.
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Zamanaşımı, kural olarak borcun muaccel olduğu andan itibaren işler. Uygulamadaki asıl zorluk, muacceliyet anının sözleşme metninden doğrudan okunamamasıdır. Taksitli edimlerde her taksit için ayrı bir başlangıç mı doğar, dönemsel edimlerde son ifa mı esas alınır, ayıplı ya da eksik ifada süre teslimle mi yoksa ayıbın öğrenilmesiyle mi başlar? İlk iş, sözleşmedeki ifa takvimi ile fiilî ifa tarihlerini yan yana koyan bir zaman çizelgesi çıkarmaktır.
Yorum Uyuşmazlığı Süreyi Nasıl Etkiler?
Sözleşmenin bir maddesi "vade" mi yoksa "koşul" mu düzenliyor sorusu, sadece esasa değil süreye de doğrudan etki eder. Karşı taraf metni koşul olarak okuyorsa muacceliyeti ileri bir tarihe taşıyor, siz vade olarak okuyorsanız süre çoktan işlemeye başlamış olabilir. Bu ikilikte güvenli yaklaşım, en erken muacceliyet ihtimalini esas alıp takvimi ona göre kurmaktır. Yorumda tarafların gerçek ve ortak iradesi, sözleşme öncesi yazışmalar ve fiilî uygulama birlikte değerlendirilir; bu nedenle e-posta trafiği ve ödeme dekontları yorum delili olarak ayrı bir klasörde toplanmalıdır.
Görüşme Sürerken Doğan Sessiz Risk
Uzlaşma görüşmelerinin başlamış olması, tek başına zamanaşımını durduran bir sebep değildir. Karşı tarafın "inceliyoruz, bir sonuca bağlayacağız" yazıları iyi niyetli olsa bile süreyi dondurmaz. Buna karşılık borcun yazılı olarak kabulü ya da kısmi ödeme gibi işlemler süreyi yeniden başlatabileceğinden, görüşme yazışmalarında karşı tarafın ifadelerinin niteliği dikkatle kayda geçirilmelidir. Görüşmeler uzuyorsa, süreyi koruyacak bir hukuki adımın atılması ile müzakerenin sürdürülmesi birbirinin alternatifi değildir.
Sulh mü Dava mı: Karar Ölçütleri
- Zamanaşımı savunmasının karşı tarafça ileri sürülme ihtimali ne kadar güçlü?
- Yorum tartışmasında elinizdeki yazılı delil, sözlü beyana ne kadar üstün?
- Sulh rakamı ile talep arasındaki fark, yargılama süresi ve masrafını karşılıyor mu?
- Karşı tarafın ödeme gücü zaman içinde zayıflıyor mu?
Uygulama Sırası
- Muacceliyet tarihlerini ve olası en erken başlangıcı listeleyin.
- Tartışmalı maddeye ilişkin tüm yazışmaları tarih sırasına dizin.
- Süreyi koruyacak adımın son gününü ayrı bir kontrol tarihi olarak işaretleyin.
- Sulh teklifini, kabul edilirse hangi taleplerden vazgeçilmiş sayılacağı açısından yazılı olarak değerlendirin.
- Görüşme başarısızlıkla sonuçlanırsa devreye girecek dava planını önceden hazırlayın.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her sözleşmenin kendi metni ve tarafların fiilî uygulaması sonucu değiştirebilir. Alacağınızın durumunu somut belgelerle birlikte bir hukukçuya değerlendirtmeniz yerinde olur.