Teslim edilen mal veya yapılan iş sözleşmeye uygun değilse, alıcının hakkı doğar; ancak bu hakkın korunması bildirim ve ispat külfetlerinin yerine getirilmesine bağlıdır. Bu rehber, Türk Borçlar Kanunu ekseninde ayıp iddiasının delillendirilmesini ve dava öncesi sulh imkânını konu alır.
Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Ayrımı
Alıcı, teslim aldığı malı işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve tespit ettiği ayıpları satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Bu külfet yerine getirilmezse mal kabul edilmiş sayılır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıkmasının ardından gecikmeksizin yapılmalıdır. Uygulamada dosyaların önemli bir kısmı esasa girilmeden bu külfet nedeniyle kaybedilir; bu nedenle bildirimin tarihi ve içeriği kanıtlanabilir olmalıdır.
İspat Aracı Olarak Delil Tespiti
Ayıp iddiasında en büyük risk, malın kullanılmaya devam etmesi veya onarılmasıyla delilin ortadan kalkmasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi, uyuşmazlığın fotoğrafını çeker. Tespit dosyasında istenmesi gerekenler:
- Ayıbın niteliği: üretim, montaj, malzeme veya kullanım kaynaklı olup olmadığı
- Ayıbın teslim anında mevcut bulunup bulunmadığı yönünde teknik değerlendirme
- Onarım maliyeti ile değer azalışının ayrı ayrı hesaplanması
- Malın amaca elverişliliğini tamamen ortadan kaldırıp kaldırmadığı
Seçimlik Haklar ve Talebin Yazımı
Kanun alıcıya birden çok imkân tanır: sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız benzeriyle değişim. Talep dilekçesinin gücü, seçilen hakkın somut bir rakama veya edime bağlanmasından gelir. Tüketici sıfatı taşıyan alıcılar bakımından Tüketici Korunması Hakkında Kanun kaynaklı ek koruma hükümleri devreye girer ve başvuru mercii değişebilir. Ayıptan doğan taleplerde kural olarak iki yıllık zamanaşımı öngörülür; satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlemesi hâlinde bu süreye dayanamayacağı unutulmamalıdır.
Sulh mü Dava mı: Karar Kriteri
- Onarım maliyetinin dava masraf ve süresine oranı hesaplanır.
- Karşı tarafın ödeme kabiliyeti ve ticari ilişkinin süreklilik değeri değerlendirilir.
- Sulh protokolünde ibra kapsamı, gelecekteki gizli ayıpları da kapsayacak şekilde yazılmışsa dikkatle incelenir.
- Anlaşma sağlanamazsa tespit dosyasının dava dosyasına delil olarak sunulacağı öngörülerek hazırlık yapılır.
Kapanış
Ayıp uyuşmazlıklarında haklılık kadar, haklılığın zamanında belgelenmesi önemlidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak hükümleri değiştireceğinden, bildirim ve talep metinleri için hukuki destek alınması yerinde olur.