Aynı olaydan doğan zarar, hem sözleşmeye aykırılık hem de haksız fiil olarak ileri sürülebilir; ancak bu iki yolun zamanaşımı süreleri ve ispat düzeni farklıdır. Bu rehber, haksız fiil ile sözleşme yorumu arasındaki tercihin süre riskini nasıl değiştirdiğini anlatır.
Nitelendirme Neden Süreyi Belirler
Haksız fiilden doğan taleplerde süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süre ile fiilin üzerinden geçen zamana bağlı bir üst sınırın birlikte değerlendirilmesiyle bulunur. Sözleşmeye aykırılıkta ise başlangıç noktası kural olarak borcun muaccel olduğu andır. TBK çerçevesinde bu iki hesap yan yana yapılmadığında, bir yol kapanmışken diğerinin açık olduğu fark edilmeyebilir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza zamanaşımının hukuk davasına etkisi de ayrıca gözetilir.
Sözleşme Yorumunda Başvurulacak Kaynaklar
Sözleşme metni tek başına yeterli olmayabilir. Tarafların gerçek ve ortak iradesini gösteren kaynaklar sıralanarak dosyaya konulmalıdır:
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve yazışmalar
- Uygulamada tarafların fiilen nasıl davrandığını gösteren teslim ve ödeme kayıtları
- Ek protokoller, tutanaklar ve kabul beyanları
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlere ilişkin bilgilendirme kayıtları
- TKHK kapsamına giren bir ilişki söz konusuysa tüketici lehine yorum ilkesini destekleyen belgeler
Zararın ve Öğrenme Anının Tarihlenmesi
Süre tartışmasında karşı taraf hemen her zaman öğrenmenin çok daha önce gerçekleştiğini savunur. Bu savunmayı zayıflatan şey, öğrenme anını gösteren tek ve tartışmasız bir belgedir: bilirkişi raporu, ihtarname, tespit tutanağı veya kuruma yapılan başvurunun kayıt tarihi bu işlevi görebilir. Zararın miktarının sonradan netleşmesi ile zararın varlığının öğrenilmesi ayrı şeylerdir; bu ayrım dilekçede açıkça kurulmalıdır.
İki Yolu Birlikte Kurmak
Dilekçede talebin hukuki nitelendirmesi konusunda tek bir yola bağlanmak, o yol kapandığında dosyanın tümüyle düşmesine yol açabilir. Vakıaları eksiksiz anlatıp hukuki nitelendirmeyi mahkemenin takdirine bırakan bir kurgu, HMK'nın vakıa-hukuk ayrımına da uygundur. Bu yaklaşım, sözleşmenin geçersiz sayılması ihtimalinde sebepsiz zenginleşme veya haksız fiil temelli talebin devrede kalmasını sağlar.
Kontrol Listesi
- Olayın tarihi, zararın doğduğu tarih ve öğrenme tarihi ayrı ayrı yazıldı.
- Her tarih için dayanak belge eşleştirildi.
- Sözleşmesel ve haksız fiil temelli iki zamanaşımı hesabı yan yana yapıldı.
- İhtarname gönderildiyse tebliğ belgesi dosyaya kondu.
- Talep kalemleri, hesaplanabilir biçimde ayrıştırıldı.
Bu çerçeve genel niteliktedir; sözleşmenizin metni ve olayın gelişimi farklıysa nitelendirme de değişir. Süre tartışması doğma ihtimali gördüğünüzde, belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte tarihlendirmeniz yararlı olacaktır.