Bir sözleşmenin ihlal edildiği anlaşıldığında, çoğu zaman ilk refleks karşı tarafla görüşmeye devam etmektir. Oysa TBK'nın borca aykırılık hükümleri, HMK'nın ispat kuralları ve tüketici ilişkisi varsa TKHK birlikte değerlendirildiğinde, ilk yazılı bildirimin tarihi tazminatın kapsamını doğrudan etkiler.
Alacağın Ömrü ve Sessiz Geçen Zaman
Sözleşmeden doğan alacaklar için kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri sözleşmenin türüne göre değişir; bazı ilişkilerde genel süre, bazılarında daha kısa özel süreler uygulanır. Ayrıca ayıplı ifa hâllerinde ihbar yükümlülüğü ve buna bağlı süreler devreye girer. Görüşmelerin sürüyor olması kural olarak süreyi durdurmaz; süreyi kesen hukuki adımlar bellidir ve bunlar yazılı olarak yapılmadığında sonradan ispat edilemez. Bu nedenle müzakere dönemi boyunca dahi tarih tutan bir kayıt sistemi gerekir.
İhlal Anında Yapılacaklar
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası, ekleri ve sonraki değişiklik yazışmaları bir arada toplanmalıdır.
- İhlalin hangi edimde gerçekleştiği ve tarihi tek cümleyle sabitlenmelidir.
- Temerrüt için ihtar gereken hâllerde ihtarname noter aracılığıyla gönderilmeli, süre tanınmalıdır.
- Karşı tarafın kabul veya kısmî ödeme anlamına gelebilecek beyanları saklanmalıdır.
- Zararı azaltmak için yapılan işlemler belgelenmelidir; bu belgeler hem zarar hesabında hem de kusur paylaşımında kullanılır.
Tazminat Kalemlerini Ayrıştırmak
Talep tek bir toplam rakam olarak yazıldığında, hâkim ve bilirkişi karşısında denetlenebilir olmaz. Fiilî zarar, yoksun kalınan kâr, ceza koşulu ve gecikme faizi ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. Ceza koşulu kararlaştırılmışsa, bunun ifaya ekli mi yoksa seçimlik mi olduğu sözleşme metninden çıkarılmalıdır; bu ayrım asıl alacakla birlikte talep edilip edilemeyeceğini belirler. Faizin başlangıç tarihi de ihtar tarihine veya sözleşmede belirlenen vadeye göre değişir.
Dava Öncesi Son Kontroller
- Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı denetlenmelidir; atlanırsa dosya usulden reddedilir.
- Yetki ve tahkim şartı bulunup bulunmadığı sözleşmeden kontrol edilmelidir.
- Belirsiz alacak veya kısmî dava tercihinin zamanaşımına etkisi değerlendirilmelidir.
- Delil listesi, hangi vakıanın hangi belgeyle ispatlanacağını gösterecek biçimde eşleştirilmelidir.
Anlatılanlar genel çerçeve niteliğindedir; sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin biçimi uygulanacak süreleri değiştirebilir. Talebinizi tutar ve tarih olarak netleştirmeden önce sözleşme metninin bir hukukçu tarafından okunması, gereksiz hak kaybını önler.