Alacaklıların en sık yaşadığı kayıp, hakkın var olmadığı için değil, süresi içinde harekete geçilmediği için gerçekleşir. Zamanaşımı sessizce ilerler ve genellikle karşı taraf def'i olarak ileri sürdüğünde fark edilir. Bu rehber, ihtar ile zamanaşımı arasındaki ilişkiyi ve alacağın süresini korumak için yapılması gerekenleri sıralar.
İhtar Neyi Yapar, Neyi Yapmaz
Yaygın bir yanılgı, noterden çekilen ihtarnamenin zamanaşımını durdurduğu düşüncesidir. TBK düzenlemeleri bakımından ihtarın asıl işlevi borçluyu temerrüde düşürmek, faizin başlangıcını ve fesih hakkını hazırlamaktır. Zamanaşımını kesen sebepler ise ayrı ve sınırlıdır; borçlunun borcu ikrar etmesi ya da alacaklının dava, icra takibi gibi hukuki yollara başvurması bu kapsamdadır. Bu ayrımı bilmeden ihtar çekip beklemek, en pahalı zaman kaybıdır.
Alacak Dosyasında Yıllık Kontrol Listesi
- Alacağın doğum tarihi ve muacceliyet tarihi ayrı ayrı yazılı mı?
- Alacak hangi ilişkiden doğuyor: satım, kira, hizmet, haksız fiil? Süreler bu niteliğe göre değişir.
- Borçludan gelen mesaj, ödeme veya cari hesap mutabakatı gibi ikrar sayılabilecek bir belge var mı?
- Kısmi ödeme yapılmışsa tarihi ve tutarı dosyaya işlendi mi?
- Tüketici sıfatı devredeyse TKHK kapsamındaki başvuru yollarının kendine özgü sınırları gözden geçirildi mi?
Süreyi Kesen Adımı Zamanında Atmak
Zamanaşımı süresinin sonuna yaklaşıldığında en güvenli yol, süreyi fiilen kesen bir işlem yapmaktır. İcra takibi veya dava, yazışmanın aksine somut bir kesme etkisi doğurur. Karşı tarafla görüşmeler sürüyor diye bu adımın ertelenmesi, uygulamada en sık rastlanan kayıp sebebidir. Görüşmeler devam ederken takibin başlatılması, uzlaşma ihtimalini ortadan kaldırmaz; yalnızca alacağı süre riskinden çıkarır.
İspatı İhtarın Kendisi Değil, Tebliği Sağlar
İhtarname çekilmiş olması tek başına yeterli değildir; muhataba ulaştığının belgelenmesi gerekir. Tebliğ şerhi alınmamış, adresi güncellenmemiş ya da yanlış kişiye gönderilmiş bir ihtar, HMK bakımından ispat gücünden yoksun kalır. Adres kontrolü, gönderi türü ve tebliğ evrakının dosyada saklanması bu nedenle ihtarın metnini yazmak kadar önemlidir.
Değerlendirme Notu
Zamanaşımı süreleri alacağın türüne göre değiştiğinden, burada tek bir rakam vermek yanıltıcı olur. Elinizdeki sözleşme ve yazışmalarla birlikte erken bir hukuki değerlendirme almak, süre dolduktan sonra yapılacak her şeyden daha değerlidir.