Sözleşmeye aykırılık iddialarında dosyanın kaderi çoğunlukla ihlalden sonraki ilk birkaç haftada belirlenir. Bu dönemde yapılan yazışmalar sonradan delil hâline gelir; yapılmayanlar ise geri getirilemez. Aşağıda, delil dosyasının kurulması ve alacağın zamanaşımına uğramaması için izlenebilecek bir sıra sunulmuştur.
İhlal anını sabitleyen üç kayıt
Bir sözleşme ihlalinin ispatı, üç noktanın belgelenmesine dayanır: edimin ne zaman ve nasıl yerine getirilmesi gerektiği, fiilen ne yapıldığı, ve aradaki farkın karşı tarafa ne zaman bildirildiği. Bu üçlü kurulmadan sunulan hesap tabloları, karşı tarafın basit bir itirazıyla tartışmalı hâle gelir. Sözleşme metni ile fiili uygulama arasında fark varsa, bu farkın hangi tarihten itibaren oluştuğu ayrıca not edilmelidir.
Temerrüt ihtarı: delil değeri en yüksek adım
Borçluyu temerrüde düşüren ihtar, yalnızca usuli bir formalite değildir; faizin başlangıcını, dönmeye veya fesihe ilişkin hakların doğumunu ve karşı tarafın savunma alanını birlikte belirler. İhtarda talep edilen edimin, sürenin ve sonucun açık yazılması gerekir. Belirsiz ifadelerle gönderilen ihtarlar, ileride talebin kapsamını daraltabilir.
Zamanaşımı takvimi
Türk Borçlar Kanunu bakımından alacaklar kural olarak on yıllık genel zamanaşımına tabidir; kanunda ayrıca sayılan bazı alacak türleri için daha kısa süre öngörülmüştür. Bu ayrımın dosya başında yapılması gerekir, çünkü kısa süreye tabi bir alacak genel süreye göre planlandığında hak kaybı doğar. Zamanaşımının kesilmesi ve durması hâlleri de takvime işlenmelidir.
Kontrol listesi: dava öncesi son tarama
- Sözleşmenin imzalı son sürümü ve varsa ekleri, tarih sırasıyla
- Edimin ifasına ilişkin teslim, tutanak, irsaliye ve ödeme kayıtları
- İhlale ilişkin ilk bildirim ve karşı tarafın yanıtı
- Zararın hesabına esas alınan belgeler ve hesaplama yöntemi
- Sözleşmede yer alan yetki, tahkim veya delil kayıtlarının incelenmesi
Delil sözleşmesi ve elektronik yazışma
Taraflar HMK çerçevesinde belirli delillerle ispat konusunda anlaşmış olabilir. Sözleşmede yer alan bu tür kayıtlar, dava stratejisini baştan değiştirir; tanıkla ispatın kapatıldığı bir sözleşmede tanık listesi hazırlamak zaman kaybıdır. Elektronik yazışmalarda ise gönderici, alıcı ve tarih bilgisinin bütün olarak sunulması, ekran görüntüsünden çok daha güçlü bir dayanak sağlar. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kapsamındaki koruyucu hükümlerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşme türüne ve tarafların sıfatına göre süreler ve ispat kuralları değişebileceğinden, somut sözleşme metni incelenmeden nihai bir yol haritası çıkarılması doğru olmaz.