Sözleşmeden doğan bir hakkın kaybedilmesi çoğu zaman karşı tarafın haklılığından değil, ihbarın zamanında ve doğru biçimde yapılmamasından kaynaklanır. Türk Borçlar Kanunu birçok yerde hakkın kullanılmasını bir bildirime bağlar. Bu kontrol listesi, ihlal fark edildiği andan itibaren yapılması gerekenleri sıralar.
İhbarın Hukuki İşlevini Doğru Kurmak
Bir ihbar, duruma göre temerrüde düşürme, süre verme, sözleşmeden dönme veya seçimlik hakkı kullanma işlevi görür. Aynı metinde bu işlevlerin karıştırılması, sonradan hangi hakkın kullanıldığı tartışmasını doğurur. İfa süresi belirli bir sözleşmede borçlu vadenin geçmesiyle kendiliğinden temerrüde düşerken, süre belirlenmemişse ihtar zorunludur. Bu ayrım yapılmadan gönderilen bildirimler çoğu zaman hiçbir hukuki sonuç doğurmaz.
Bildirimde Bulunması Gerekenler
- Hangi sözleşmeye ve hangi edime ilişkin olduğu tereddütsüz belirtilmelidir.
- Talep edilen edim, tutar veya davranış ölçülebilir biçimde yazılmalıdır.
- Verilen ek süre gün olarak açıkça gösterilmelidir.
- Sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağı önceden bildirilmelidir.
- Gönderim yöntemi ispat edilebilir olmalıdır; tebliğ tarihi dosyanın en önemli tarihidir.
Zamanaşımı Süresini Yanlış Hesaplamak
Türk Borçlar Kanunu'nda aksi öngörülmedikçe alacaklar için genel zamanaşımı süresi on yıldır; kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimlerde ise beş yıllık süre uygulanır. Ayıptan doğan sorumluluk ve iş görme ilişkileri için özel süreler bulunur. Bu nedenle sözleşme türü belirlenmeden yapılan zamanaşımı hesapları güvenilir değildir. Zamanaşımı def'i mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; ancak karşı taraf ileri sürerse alacak dava edilemez hale gelir.
Dava Şartı Arabuluculuk Basamağı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu basamak atlanarak açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir ve bu sırada geçen zaman zamanaşımı bakımından tehlikeli olabilir. Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkların önemli bir kısmı da bu kapsama girmiştir. Tüketici işlemi niteliği taşıyan ilişkilerde ise Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki başvuru yolu ayrıca değerlendirilmelidir.
İhlal Sonrası İlk Yedi Gün
Uygulamada dosyanın kaderi, ihlalin fark edilmesinden sonraki ilk günlerde belirlenir. Bu dönemde yapılması gerekenler basittir ama sıklıkla atlanır: sözleşmenin imzalı nüshasının ve eklerinin bir araya getirilmesi, taraflar arasındaki tüm yazışmaların kronolojik dizilmesi, ifa edilen ve edilmeyen edimlerin tablolaştırılması ve ihbar metninin bu tabloya dayanarak yazılması.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve kararlaştırılan özel hükümler sonucu değiştirebileceğinden, ihbar göndermeden önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.