Sözleşmeden veya haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyanın ilk duruşmaya bile gelmeden reddedilmesinin başlıca sebebi, zorunlu arabuluculuk aşamasının atlanmasıdır. İkinci sık sebep ise yetkili mahkemenin yanlış seçilmesidir. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu iki eşiği birlikte ele alır.
Hangi Tazminat Talebi Arabuluculuğa Tabi?
Dava şartı arabuluculuk her uyuşmazlık için geçerli değildir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari uyuşmazlıklarda ve tüketici uyuşmazlıklarında bu şart aranır. Buna karşılık ihtiyati tedbir istemleri ile bazı özel uyuşmazlık türleri kapsam dışındadır. Talebin niteliği burada belirleyicidir: aynı olaydan doğan tespit istemi ile tazminat istemi farklı değerlendirilebilir. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce her talep kalemi ayrı ayrı sınıflandırılmalıdır. Son tutanak alınmadan açılan davada mahkeme, eksikliği tamamlatmaz ve davayı usulden reddeder.
Arabuluculuk Süreci Zamanaşımını Nasıl Etkiler?
Arabuluculuk sürecinin zamanaşımı üzerindeki etkisi, tarafların gözden kaçırdığı en kritik noktadır. Sürecin başlaması ile son tutanağın düzenlenmesi arasında geçen dönem, süre hesabında dikkate alınır. Buna karşılık bu koruma sınırsız değildir: son tutanaktan sonra dava açılmadan geçen zaman yeniden işler. Haksız fiile dayalı taleplerde öğrenmeye bağlı süre ile fiilden itibaren işleyen azami süre birlikte değerlendirilir; sözleşmeye aykırılıkta ise ilişki türüne göre farklı süreler söz konusu olur. Bu nedenle takvim, arabuluculuk başvurusu yapılmadan önce çıkarılmalıdır.
Yetki Seçenekleri ve Sözleşmedeki Yetki Şartı
- Genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
- Sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer de yetkilidir.
- Haksız fiilde fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi seçenek olarak bulunur.
- Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasındaki yetki sözleşmesi geçerlidir; tüketici aleyhine yetki şartına dayanılamaz.
- Tüketici, kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açma imkânına sahiptir.
Anlaşma Belgesinin Değeri
Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanırsa düzenlenen belge, taraflarca ve arabulucuyla birlikte imzalanmışsa icra edilebilirlik bakımından güçlü bir konuma gelir. Bu nedenle anlaşma metninde ödeme tarihi, taksit sayısı, temerrüt hâlinde uygulanacak sonuç ve feragat edilen talepler açıkça yazılmalıdır. Genel ifadelerle kapatılan bir anlaşma, sonradan hangi kalemlerin kapsandığı tartışmasını doğurur ve ikinci bir dava riski yaratır.
Dava Öncesi Kontrol Sırası
- Talep kalemleri sayısal olarak dökülür ve her biri için dava şartı gerekip gerekmediği belirlenir.
- Zamanaşımı takvimi çıkarılır; arabuluculuğun etkisi hesaba katılır.
- Yetki seçenekleri karşılaştırılır, delil ve tanıkların bulunduğu yer de gözetilir.
- Arabuluculuk toplantısında talepler tutanağa somut biçimde geçirilir.
- Anlaşma sağlanamazsa son tutanak alınır ve dava dilekçesi gecikmeden hazırlanır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Her sözleşme ve her zarar olayı kendi koşullarıyla değerlendirileceğinden, süreç başlamadan bir hukukçuya danışmanız önerilir.