Sözleşmeye aykırılık iddiası çoğu zaman haklı olsa da, tazminat kalemleri hesaplanabilir biçimde kurulmadığında ve dava doğru mahkemede zamanında açılmadığında talep büyük ölçüde eriyebilir. Hesabın kurgusu ile yargı yolunun seçimi aynı dosyanın iki yüzüdür.
Zararı Kalem Kalem Ayırmak
TBK sistematiğinde tazminat, tek bir toplam rakam olarak değil, birbirinden ayrışan başlıklar hâlinde savunulduğunda karşılık bulur. Fiilen yapılan masraflar, elde edilemeyen kazanç, ikame tedarik için ödenen fark ve varsa kararlaştırılmış cezai şart farklı ispat araçlarıyla desteklenir. Cezai şart öngörülmüşse, bunun zararın yerine mi yoksa yanında mı istendiği dilekçede açıkça belirtilmelidir; bu ayrım yapılmadığında talep daraltılarak değerlendirilebilir.
Görev ve Yetki: Ticari Nitelik Belirleyicidir
Uyuşmazlığın tarafları tacir ise ve iş her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir; aksi halde asliye hukuk mahkemesi devreye girer. Görevin yanlış belirlenmesi dosyayı sıfırlamaz ancak aylarla ölçülen bir gecikme yaratır. Yetki bakımından kural davalının yerleşim yeridir; sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de HMK uyarınca seçenek olarak değerlendirilebilir. Ticari davalarda arabuluculuğun dava şartı olduğu haller ayrıca kontrol edilmeli, son tutanak dosyaya eklenmelidir.
Zamanaşımı Hangi Anda Başlar
Sözleşmeden doğan alacaklarda kural on yıllık süredir; kira, ücret, vekâlet ve benzeri periyodik ya da özel nitelikli alacaklarda ise beş yıllık süre uygulanır. Kritik nokta sürenin başlangıcıdır: alacak muaccel olduğu anda saat işlemeye başlar, zararın öğrenildiği an değil. Aşamalı ifa öngören sözleşmelerde her taksit için ayrı bir başlangıç doğabileceğinden, eski dönem alacakları düşerken yenileri ayakta kalabilir.
Temerrüt, İhtar ve Faiz Başlangıcı
- İfa tarihi belirli değilse faiz, ihtarın karşı tarafa ulaştığı andan işler.
- İhtarın tebliğ tarihi belgelenemezse faiz başlangıcı dava tarihine kayabilir.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi, ıslah ihtiyacını ve faiz hesabını doğrudan etkiler.
Son Not
Tazminat dosyalarında en sık kaybedilen şey miktar değil, miktarın dayandığı tarih zinciridir. Bu yazı genel çerçeve sunar; sözleşmenizin özel hükümleri farklı bir süre ve mahkeme sonucunu doğurabileceğinden, dilekçe hazırlığından önce dosyanızın hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.