Sözleşme metninin nasıl anlaşılacağı konusundaki bir uyuşmazlık, taraflar için tazminat davasına dönüştüğünde ilk kavga çoğu zaman esasta değil, davanın hangi mahkemede görüleceğinde çıkar. Yanlış mahkemede geçen aylar, alacağın zamanaşımına yaklaşması anlamına gelir.
Önce Nitelendirme: Sözleşmesel Sorumluluk mu, Haksız Fiil mi?
Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturabilir. Bu ayrım süslü bir teori tartışması değildir: ispat yükünün dağılımı, zamanaşımı süresi ve yetkili mahkeme seçenekleri buna göre değişir. TBK ekseninde kurulacak talep, sözleşmenin hangi hükmünün ihlal edildiğini ve bu ihlalin zararla bağını göstermek zorundadır. Haksız fiil hattı ise kusur ve illiyet bağını öne çıkarır.
Yetki Kaydının Sınırları
Sözleşmelerdeki yetkili mahkeme kaydı otomatik olarak bağlayıcı değildir. HMK sistematiğinde yetki sözleşmesi ancak belirli sıfattaki taraflar arasında geçerli sonuç doğurur; tüketici işlemlerinde ve kesin yetki kurallarının bulunduğu hallerde bu kayıt sonuç doğurmaz. Kayıt geçerliyse dahi, genel yetkili mahkemeyi tamamen dışlayıp dışlamadığı metnin yazımına bağlıdır. Bu nedenle yetki itirazı, ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürülmelidir.
Görev: Asliye Hukuk, Ticaret ve Tüketici Ayrımı
Her iki taraf da tacirse ve uyuşmazlık ticari işletmeyle ilgiliyse dosya ticari dava niteliği kazanır. Taraflardan biri tüketici sıfatı taşıyorsa TKHK kapsamındaki özel görev kuralı devreye girer. Görevsizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın gönderilmesi için talep edilmesi gereken kendi süresi vardır; bu süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılabilir ve kazanılan tarih kaybedilir.
Yorum Uyuşmazlığında Zamanaşımının Başlangıcı
Sözleşme yorumuna dayalı alacaklarda zamanaşımının başlangıcı, ihlalin gerçekleştiği veya alacağın muaccel olduğu ana bağlanır. Sürekli edimli sözleşmelerde her dönem için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilir. İhtarname çekilmesi, karşı tarafın borcu ikrar etmesi veya kısmi ödeme yapması gibi durumların süreye etkisi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Talebin Kurgusu ve Alternatif Yol
- Zararın miktarı hesaplanabiliyorsa doğrudan tam eda davası kurulur.
- Hesap ancak bilirkişi incelemesiyle netleşecekse belirsiz alacak ya da kısmi dava tercihi gerekçelendirilir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi ayrı kalem olarak yazılır.
- Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartının kapsamda olup olmadığı baştan kontrol edilir.
Bu metin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin dili, tarafların sıfatı ve ihlalin türü davanın yönünü değiştirebileceğinden, dava açmadan önce metnin ve yazışmaların bütün hâlinde profesyonelce incelenmesini öneririz.