Bir sözleşmenin ihlal edildiğini bilmek başka, bunu mahkeme önünde ispatlamak başkadır. TBK ve HMK çerçevesinde açılacak davada üç soru en başta yanıtlanmalıdır: hangi mahkeme görevlidir, nerede dava açılacaktır ve alacak hangi süre içinde talep edilebilir? Bu üç sorunun yanıtı, elinizdeki delilin ne kadar güçlü olduğundan bağımsız olarak dosyanın kaderini belirleyebilir.
Görev ve Yetkinin Ayrı Ayrı Kurulması
Taraflardan her ikisinin de tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işten kaynaklanması halinde görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; aksi halde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Bir tarafın tüketici sıfatı taşıması halinde TKHK devreye girer ve uyuşmazlık tüketici yargısına kayar. Yetki bakımından genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir; sözleşmeden doğan davalarda ise sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de seçimlik olarak yetkilidir.
Zamanaşımı Süresini Kaçırmamak
Sözleşmeden doğan alacaklarda kural olarak genel zamanaşımı süresi uygulanır; kira bedeli, ücret ve benzeri dönemsel edimler ile bazı özel alacak türleri için ise daha kısa süreler öngörülmüştür. Zamanaşımı hakimce kendiliğinden gözetilmez, karşı tarafın süresinde ileri sürmesi gerekir; ancak bu durum davacının süreyi hesaplamamasını haklı kılmaz. Alacağın muaccel olduğu an ile ihtarın çekildiği an dosyada net biçimde gösterilmelidir.
İspat Yükünün Dağılımı
- Sözleşmenin kurulduğunu iddia eden taraf, kuruluşu ve içeriğini ispatla yükümlüdür.
- Edimini ifa ettiğini savunan taraf, ifayı belgeyle ortaya koymalıdır.
- Zararın miktarı, hesaplanabilir dayanaklarla somutlaştırılmalıdır.
- Yazılı delille ispat zorunluluğu bulunan hallerde tanık beyanı tek başına yeterli olmaz.
Dava Öncesi Hazırlık
Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk aşaması atlandığında dava usulden reddedilir. Bu nedenle dava dilekçesinden önce arabuluculuk son tutanağının alınması ve tutanaktaki uyuşmazlık konusunun dava talebiyle örtüşmesi sağlanmalıdır. İhtarname aşamasında talebin miktar ve dayanak yönünden açık yazılması, sonraki aşamada temerrüt tarihinin tespitini kolaylaştırır.
Değerlendirme
Bu içerik yol gösterici bir çerçeve sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve varsa yetki veya tahkim şartı sonucu değiştirebilir. Alacağınızın süre yönünden riskli olup olmadığını erken aşamada tespit ettirmeniz, sonraki tüm adımların planlanmasını kolaylaştırır.