Ayıplı mal veya hizmet uyuşmazlıklarında davanın kaybedilme nedeni çoğu zaman ayıbın bulunmaması değil, ayıbın zamanında ve usulüne uygun biçimde ortaya konulamamasıdır. Teslim anı, muayene, ihbar ve dava tarihleri arasındaki zincir kopduğunda esas tartışmaya hiç geçilemez. Bu rehber TBK ve TKHK zemininde delil kurgusunu zamanaşımı eşiğiyle birlikte ele alır.
Gizli Ayıp ile Açık Ayıp Ayrımı
Gözle görülebilen bir eksiklik teslim sırasında bildirilmediğinde, alıcının kabul ettiği sonucuna varılabilir. Gizli ayıp ise ancak kullanım sırasında ortaya çıkar ve ihbar yükümlülüğü ortaya çıktığı anda doğar. Bu ayrımı belirleyen şey hukuki nitelendirmeden çok teknik tespittir; bu nedenle uyuşmazlığın kaynağında yatan kusurun türü, dilekçeden önce netleştirilmelidir.
İhbarın İspatı: Dosyanın Omurgası
- Ayıbın fark edildiği tarihi fotoğraf, arıza kaydı veya servis formuyla sabitleyin
- İhbarı yazılı ve iletildiği kanıtlanabilir bir yolla yapın
- Karşı tarafın verdiği cevabı, kabul anlamına gelen ifadeler yönünden saklayın
- Ürünün onarıma gönderilmesi hâlinde teslim-teslim alma belgelerini isteyin
- Kullanım kılavuzu ve garanti belgesini dosyaya kendi tarihiyle koyun
Delil Tespiti Ne Zaman Yapılmalı
Ayıplı ifada en çok gecikilen adım delil tespitidir. Dava açılmadan önce yapılan tespit, ürünün ya da imalatın sonradan değişmesi riskini ortadan kaldırır ve bilirkişinin ilk elden inceleme yapmasını sağlar. Özellikle yapı, tadilat ve montaj işlerinde kusur, kullanım devam ettikçe değişir; aylar sonra yapılan inceleme çoğu zaman kesin sonuç veremez.
Görevli Mahkeme: Tüketici mi, Genel Mahkeme mi
İlişkinin taraflarından biri tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK kapsamındaki yol izlenir ve parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru dava şartı niteliğindedir. Bu sınır her yıl güncellendiğinden, başvurudan önce güncel değerin teyit edilmesi gerekir. İki tacir arasındaki ilişkide ise ticari dava rejimi ve arabuluculuk şartı gündeme gelir. Yanlış mercie yapılan başvuru esasa girilmeden geri döner ve zamanaşımı bu sırada işlemeye devam eder.
Zamanaşımı Süresini Uzatan Hâller
Satıcının ayıbı ağır kusurlu biçimde gizlemesi durumunda kısa süreli zamanaşımına dayanılamaz. Bu iddia güçlü bir sonuç doğurur ancak ispatı da ağırdır: yalnızca ayıbın varlığını değil, karşı tarafın bunu bildiğini gösteren yazışma, teknik rapor veya benzer şikâyet kayıtları gerekir. Ayrıca onarım için ürünün alıkonulduğu dönemlerin süre hesabına etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve elinizdeki belgeler sonucu değiştirebileceğinden, süre dolmadan somut dosya üzerinden hukuki görüş almanız yararınıza olur.