Alacağın varlığı tartışmasız olsa bile, zamanaşımı def'i ileri sürüldüğünde dosyanın kaderi bir tarihe indirgenir. Bu rehber, sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı süresinin nasıl belirlendiğini ve mahkeme seçiminin bu hesabı nasıl etkilediğini ele alır.
Hangi Süre Uygulanacak?
TBK sisteminde kural olarak on yıllık genel zamanaşımı geçerlidir; ancak kira bedeli, faiz, ücret gibi dönemsel edimler ile bazı meslek gruplarının alacakları için beş yıllık süre öngörülmüştür. Sözleşmeye aykırılık yerine haksız fiil ileri sürüldüğünde ise zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen daha kısa süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen uzun süre birlikte değerlendirilir. Talebin hukuki nitelendirmesi değiştiğinde uygulanacak süre de değişir; bu nedenle nitelendirme dilekçede bilinçli yapılmalıdır.
Süreyi Durduran ve Kesen Hâller
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya faiz ödemesi zamanaşımını keser.
- Dava açılması ve icra takibi de kesme sonucu doğurur; kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar.
- İhtarname tek başına zamanaşımını kesmez; buna karşılık temerrüdün başlangıcını belgelemesi bakımından önemlidir.
- Zamanaşımı def'i hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; davalı bunu cevap dilekçesi süresi içinde ileri sürmelidir.
İhbarın Gerçek İşlevi
Uygulamada ihbar, çoğu zaman zamanaşımını durduran bir araç sanılır. Oysa ihbarın asıl işlevi temerrüdü kurmak, ayıp veya aykırılığı süresinde bildirmek ve karşı tarafa gidermesi için olanak tanımaktır. Özellikle ayıp bildirimi bakımından öngörülen kısa bildirim süreleri kaçırıldığında, alacak henüz zamanaşımına uğramamış olsa bile talep hakkı zayıflar.
Görevli Mahkeme Hesabı Nasıl Etkiler?
Sözleşmenin tarafı tüketici ise uyuşmazlık TKHK kapsamında tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi önüne gider; ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda ise farklı bir görev ve ön süreç rejimi işler. Yanlış mercie yapılan başvuru esasa girilmeden reddedildiğinde, arada geçen zaman çoğu kez telafi edilemez. HMK uyarınca görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra doğru mahkemeye başvurmak için tanınan iki haftalık kesin süre, bu nedenle dosyanın en kritik eşiğidir.
Dosyayı Tarihe Göre Kurmak
Sözleşme tarihi, ifa tarihleri, son ödeme günü, ihtar ve tebliğ tarihleri ile varsa ikrar niteliğindeki yazışmalar tek bir zaman çizelgesinde toplanmalıdır. Bu çizelge, zamanaşımı tartışmasında hem savunmayı hem talebi ölçülebilir kılar.
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Sözleşmenizin türü ve tarafların sıfatı süreyi doğrudan değiştirdiğinden, süre dolmadan bir hukukçudan görüş almanız yerinde olacaktır.