Sözleşmeye aykırılık iddiasında taraflar genellikle ihlalin varlığını tartışır, oysa dosyaların kaderini çoğu zaman zararın hesaplanma biçimi belirler. Hukuken haklı bulunan ancak zararını sayıya dökemeyen taraf, elindeki hakkı tahsil edilebilir bir alacağa dönüştüremez. Bu rehber tazminat hesabını, ihtardan itirazlara kadar uzanan bir sıra içinde ele alır.
Zararın Kalemlere Ayrılması
Toplu bir tutar istemek yerine zarar, dayanağı gösterilebilir kalemlere bölünmelidir. TBK'nın sorumluluğa ilişkin genel hükümleri çerçevesinde fiilî zarar ile yoksun kalınan kâr ayrı ayrı ortaya konur. Uygulamada şu ayrım işe yarar: yapılan ve belgelenebilen harcamalar, ifa edilmeyen edim nedeniyle katlanılan ikame maliyeti, sözleşmede kararlaştırılmış cezai şart ve gecikmeden doğan faiz. Her kalem için ayrı belge klasörü tutulması, sonraki bilirkişi incelemesini de kolaylaştırır.
İhtarın İçeriği Hesabı Belirler
İhtar yalnızca bir uyarı değil, temerrüdün ve dolayısıyla faiz başlangıcının dayanağıdır. Bu nedenle ihtarda edimin ne olduğu, hangi süre içinde yerine getirilmesi istendiği ve süre sonunda hangi hakkın kullanılacağı açıkça yazılmalıdır. Belirsiz ihtar, sonradan hem temerrüt tarihinin hem de seçimlik hakların tartışılmasına yol açar.
Dava Öncesi Zorunlu Adımlar ve Dava Türü
Ticari nitelikteki para alacaklarında dava açılmadan önce arabuluculuk basamağının işletilmesi gerekir; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Dava türü seçimi de hesabı etkiler:
- Zarar kesin olarak hesaplanabiliyorsa tam eda davası
- Hesap için karşı tarafın kayıtları gerekiyorsa belirsiz alacak veya kısmi dava tartışması
- Yalnızca ilişkinin hukuki durumunun saptanması isteniyorsa tespit talebi
HMK bakımından bu seçim, harç ve zamanaşımı sonuçları doğurduğundan dilekçe yazılmadan önce netleştirilmelidir.
Karşı Tarafın İtirazlarına Hazırlık
Tazminat taleplerine karşı ileri sürülen savunmalar büyük ölçüde öngörülebilirdir: zararın ispat edilemediği, alacaklının zararı artırdığı, müterafik kusur bulunduğu, ayıp ihbarının süresinde yapılmadığı ya da alacağın zamanaşımına uğradığı. Dava dilekçesi bu savunmaları önceden karşılayacak şekilde kurulduğunda, sonraki aşamada delil sunma imkânı daralsa bile dosya savunmasız kalmaz. Sözleşme bir tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
Bilirkişi Raporuna İtiraz
Rapora itiraz, sonuca katılmadığını bildirmekten ibaret olmamalıdır. Etkili itiraz, raporun hangi belgeyi değerlendirmediğini, hangi varsayımı dayanaksız kabul ettiğini ve doğru yöntemle hesabın nasıl değişeceğini gösterir. İtiraz süresi kısadır ve kaçırıldığında rapor hükme esas alınır; bu nedenle rapor tebliğ edilir edilmez hesap kalemleri yeniden karşılaştırılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı hesabı ve usulü değiştirebileceğinden, somut uyuşmazlığınızda hukuki destek almanız önerilir.