Ayıplı mal veya hizmet uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini belirleyen şey çoğu zaman ayıbın varlığı değil, tazminatın nasıl hesaplandığıdır. TBK kapsamındaki seçimlik haklar farklı hesap yöntemlerine dayandığından, talebin baştan yanlış kurgulanması dosyanın ilerleyen aşamalarında düzeltilmesi güç sonuçlar doğurur. Aşağıda hesabın kurulması, bilirkişi raporunun denetlenmesi ve süre riskinin yönetimi ele alınmaktadır.
Talebin Hangi Seçimlik Hakka Dayandığı
Bedelin indirilmesi, sözleşmeden dönme, ayıpsız misliyle değişim ve onarım talepleri birbirinden farklı hesap tabanı üretir. Bedel indiriminde ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki oran esas alınırken, dönmede karşılıklı iade rejimi devreye girer. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK'nın koruyucu hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. Talep dilekçesinde hangi hakkın kullanıldığı açıkça yazılmadığında, bilirkişi de hangi yöntemle hesap yapacağını bilemez ve rapor kullanılamaz hâle gelir.
Ayıp İhbarı ve Muayene Kaydı
Karşı taraf savunmasını çoğu zaman ayıbın süresinde bildirilmediği iddiası üzerine kurar. Bu nedenle ihbarın yapıldığını gösteren kayıtlar dosyanın omurgasıdır:
- Noter ihtarnamesi veya kayıtlı elektronik posta çıktısı.
- Servis kabul fişleri ve arıza kayıt numaraları.
- Teslim tutanağına düşülen çekince kaydı.
- Yazışmalarda ayıbın tarif edildiği ilk mesajın tarihi.
- Gizli ayıplarda, ayıbın fark edildiği anı gösteren teknik belge.
Rapora İtirazı Etkili Kılmak
Bilirkişi raporuna itiraz, rapordaki sonuca genel olarak katılmadığını bildirmek değildir. HMK çerçevesinde etkili bir itiraz; hangi verinin eksik alındığını, hangi tarihteki değerin esas alınması gerektiğini ve hesabın hangi kaleminde yöntem hatası bulunduğunu ayrı ayrı gösterir. İtiraz dilekçesinde alternatif bir hesap tablosu sunulması, ek rapor talebinin karşılanma ihtimalini artırır. Rapora itiraz için tanınan süre kısadır ve kaçırıldığında rapor büyük ölçüde dosyaya yerleşmiş sayılır.
Zamanaşımı ve Talep Artırımı
Ayıptan doğan taleplerde zamanaşımı, ayıbın ağır kusurla gizlenip gizlenmediğine göre farklılaşabilir. Ayrıca dava değeri baştan düşük belirlendiğinde, hesap raporundan sonra talebin artırılması gerekir; bu artırımın usulüne ve zamanına dikkat edilmemesi, fazlaya ilişkin kısmın kaybına yol açar. Faiz başlangıcının hangi tarihe bağlandığı da hesabın parasal sonucunu doğrudan etkiler.
Not
Yukarıdakiler genel çerçeveyi anlatan bilgilendirme metnidir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hesabı da süreyi de değiştirebilir; bu nedenle talep kurgusunu dava açılmadan önce bir hukukçuyla birlikte belirlemek yerinde olacaktır.