Aynı olaydan hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil sorumluluğu doğabilir. Hangi zeminin seçileceği ise akademik bir tercih değil, doğrudan ispat yükünü ve süreyi değiştiren pratik bir karardır. Uygulamada zararın miktarı tartışılmadan önce, tam da bu seçim yüzünden kaybedilen dosyalar vardır.
İki Zemin Arasındaki Somut Farklar
Türk Borçlar Kanunu, sözleşmeden doğan sorumluluk ile haksız fiil sorumluluğunu farklı esaslara bağlar. Sözleşmesel ilişkide borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kural olarak zarar görenin kusuru, fiili, zararı ve aralarındaki nedensellik bağını ortaya koyması gerekir. Zamanaşımı süreleri de aynı değildir. Bu nedenle talep, olayın hukuki niteliği belirlenmeden yazılmamalıdır.
Sözleşme Yorumunda Dikkate Alınanlar
- Tarafların gerçek ve ortak iradesi, kullanılan sözcüklerin ötesinde
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif ve şartname metinleri
- Uygulamada tarafların fiilen nasıl davrandığı
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlerin denetimi
- Belirsiz hükmün, o metni hazırlayan aleyhine yorumlanması yaklaşımı
Zararın Belgeye Dönüştürülmesi
- Fiilî zarar ile yoksun kalınan kazancın ayrı ayrı hesaplanması
- Her kalemin fatura, ödeme kaydı veya sözleşme ile karşılanması
- Zararın azaltılması için atılan adımların gösterilmesi
- Bilirkişi incelemesi gerekecekse, veri setinin baştan derli toplu sunulması
Soyut bir toplam rakam yerine, kalem kalem ayrıştırılmış ve kaynağı gösterilmiş bir hesap, hem tahkikat aşamasını kısaltır hem de kısmî kabul riskini azaltır.
İhtar ve Temerrüdün Rolü
Birçok talep için borçlunun temerrüde düşürülmesi gerekir; faizin başlangıcı da çoğu zaman bu ana bağlanır. İhtarın içeriği, muhatabı ve tebliğ biçimi sonradan tartışma konusu olur. Belirsiz bir uyarı yazısı, ihtar yerine geçmeyebilir. Bu nedenle ihtarda talep açık, ölçülebilir ve süreli olmalıdır.
Tüketici İlişkisi Varsa Zemin Değişir
Uyuşmazlığın tarafı tüketici ise, TKHK kapsamındaki özel usul ve başvuru yolları devreye girer; genel hükümlere göre kurulmuş bir talep yanlış mercie yöneltilmiş sayılabilir. Bu ayrım, dava açmadan önce yapılması gereken ilk kontrollerden biridir. HMK bakımından görev kuralları kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında gözetilir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenizin metni ve olayın gelişimi hangi zeminin seçileceğini değiştirebileceğinden, talebinizi oluşturmadan önce hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.