Sözleşmeye aykırılık iddiasında haklı olmak ile bunu ispatlayabilmek farklı şeylerdir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, ihlalin somutlaştırılmasından delil tespitine uzanan süreci, ispat kuralları ve zaman baskısı üzerinden ele alır.
İhlali somutlaştırmak
İlk adım, hangi edimin, hangi tarihte ve nasıl yerine getirilmediğinin tek cümleyle yazılabilmesidir. Bu cümle kurulamıyorsa dosya henüz ispata hazır değildir. Edimin ifa zamanı belirliyse borçlu vadenin geçmesiyle temerrüde düşer; belirli değilse alacaklının ihtarı gerekir. Temerrüt tarihi, faiz başlangıcı ve seçimlik hakların kullanılabileceği anı belirlediği için ayrıca tespit edilmelidir. İfa etmeyen tarafa uygun bir süre verildikten sonra aynen ifa ile gecikme tazminatı, ifadan vazgeçip zararın giderilmesi veya sözleşmeden dönme seçenekleri arasında tercih yapılır; bu tercih dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Senetle ispat kuralı ve istisnaları
- Belirli bir tutarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı kuraldır; bu parasal sınır her yıl güncellenir.
- Delil başlangıcı sayılabilecek bir yazılı belge varsa tanık dinlenmesi mümkün hâle gelir.
- Karşı tarafın açık muvafakati hâlinde tanıkla ispat yolu açılır.
- Tüketici işlemlerinde ayıp bakımından teslimden sonraki ilk aylarda geçerli olan karine, ispat yükünü satıcı tarafına kaydırır.
Elektronik yazışmalar delil olur mu?
Elektronik ortamdaki veriler de belge kapsamındadır; e-posta trafiği, mesajlaşma kayıtları ve sistem çıktıları sunulabilir. Ancak karşı taraf içeriği veya bütünlüğü inkâr ederse, kaydın kaynağının ve değiştirilmediğinin ortaya konması gerekir. Bu nedenle yazışmalar sunulurken kesitler değil bağlamı kuran tam akış verilmeli, tarih ve gönderen bilgileri görünür olmalıdır. Kurumsal ilişkilerde kayıtlı elektronik posta ile yapılan bildirimler ispat gücü bakımından daha güvenlidir.
Delil tespiti ve bilirkişi zamanlaması
- Kaybolma veya değişme ihtimali bulunan durumlarda dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir.
- Ayıplı imalat, eksik iş veya teknik uyuşmazlıklarda tespit raporu sonraki aşamanın omurgasını oluşturur.
- Uzman görüşü, dilekçe ekinde sunulmak üzere önceden hazırlanabilir.
- Karşı taraf borçlu konumundaysa, zamanaşımı def'inin cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Kapanış
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir ve sözleşmenin türü ile tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Delil tespiti ya da ihtar aşamasına geçmeden önce sözleşme metniyle birlikte hukuki görüş almanız, ispat yükünü doğru kurmanıza yardımcı olur.