Ayıba dayalı taleplerde dosyanın kaderini çoğu zaman tek bir belge belirler: ayıp ihbarı. TBK ve tüketici işlemlerinde TKHK çerçevesinde, ayıbın varlığı kadar zamanında ve ispatlanabilir biçimde bildirilmiş olması aranır. Karşı taraf savunmasına genellikle esastan değil, “süresinde ihbar edilmedi” itirazından başlar; bu yüzden ihbar, sonradan telafisi en zor adımdır.
İhbarın hukuki işlevi
İhbar bir nezaket yazışması değil, hakkı ayakta tutan irade beyanıdır. İşlevi üç yönlüdür: ayıbın varlığını karşı tarafa bildirir, hangi tarihte fark edildiğini kayda geçirir ve seçilen talebin dayanağını oluşturur. Telefonla yapılan bildirimler ispat bakımından zayıf kalır; yazılı kanal, kargo kaydı veya platform üzerinden yapılan bildirimin ekran ve numara kayıtları saklanmalıdır.
Açık ayıp, gizli ayıp ve gözden geçirme
Olağan bir gözden geçirmeyle görülebilecek ayıplar açık ayıp sayılır ve bunların gecikmeksizin bildirilmesi beklenir. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise ölçüt, ayıbın fark edildiği andır. Ayrımın pratik sonucu şudur: aynı olayda açık ayıp iddiası zamansızlık nedeniyle reddedilirken, gizli ayıp nitelendirmesi talebi ayakta tutabilir. Bu nedenle ihbar metninde ayıbın ne zaman ve hangi kullanım koşulunda ortaya çıktığı somut yazılmalıdır. Karşı tarafın ayıbı bildiği hâlde gizlemesi ya da ağır kusuru varsa, süre savunmasından yararlanamayacağı da not edilmelidir.
İhbardan sonra hangi talep seçilir
- Ücretsiz onarım: en hızlı sonuç veren, ancak tekrarlayan arızada yetersiz kalan yol.
- Ayıpsızla değişim: ayıbın giderilemez ya da yineleyen nitelikte olduğu hâllerde.
- Bedel indirimi: kullanım devam ediyor ancak değer düşüklüğü kalıcıysa.
- Sözleşmeden dönme: ayıp, sözleşmenin amacını ortadan kaldırdığında.
Seçilen talep ihbar metninde açıkça yazılmalı, tutar ve hesap yöntemi mümkün olduğunca ölçülebilir gösterilmelidir. Aynı anda çelişik talepler ileri sürmek, karşı tarafa belirsizlik savunması alanı açar.
Uyuşmazlığın yargıya taşınması
- İhbara verilen cevap veya cevapsızlık süresi kayda geçirilir.
- Ayıbın teknik niteliği tartışmalıysa, dava öncesi delil tespiti HMK kapsamında değerlendirilir; ürün onarıma gönderilerek delil kaybedilmemelidir.
- Tüketici işlemlerinde parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yolu belirlenir.
- Ticari nitelikli ilişkilerde arabuluculuk dava şartının kapsama girip girmediği baştan kontrol edilir.
Her ayıp iddiası kendi teknik ve sözleşmesel bağlamında değerlendirilir; burada anlatılan sıralama yol gösterici bir çerçevedir. Ürünü veya hizmeti ayıplı bulduğunuzda bildirim metnini göndermeden önce hukuki görüş almanız, sonraki aşamaları belirgin biçimde kolaylaştırır.