Ticari ve tüketici nitelikli birçok uyuşmazlıkta arabuluculuk, dava açılmadan önce zorunlu olarak geçilen aşamadır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bakıldığında bu aşama yalnızca bir formalite değil; tarafların delil gücünün karşılıklı ölçüldüğü ilk andır. Aşağıda görüşmeye hazırlıklı gitmenin yolları ve süre bakımından dikkat edilmesi gerekenler ele alınıyor.
Görüşmeye gitmeden önce ihlali sayısallaştırın
Arabuluculuk masasında en zayıf pozisyon, talebini rakamla ifade edemeyen taraftır. Sözleşme ihlalinden doğan talep; asıl edimin karşılığı, gecikmeden doğan zarar, cezai şart ve varsa yoksun kalınan kazanç başlıkları altında ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Her kalemin dayanağı olan sözleşme maddesi ve belge, hesabın yanına iliştirildiğinde teklif somut hâle gelir.
İhlalin ispatını taşıyan üç belge grubu
- Sözleşme metni ve ekleri: teklif, sipariş formu, teknik şartname, değişiklik yazışmaları.
- İfa kayıtları: teslim tutanağı, irsaliye, fatura, ödeme dekontu, kabul veya red bildirimleri.
- İhtar zinciri: temerrüde düşürme, süre verme ve dönme bildirimlerinin tebliğ belgeleri.
Özellikle ihtar zinciri, sonradan tamamlanamayan bir halkadır. Süre verilmeden yapılan dönme beyanı, esasen haklı olan tarafı da zor duruma düşürebilir.
Dava şartı arabuluculuk ile zamanaşımı ilişkisi
Zorunlu arabuluculuğa tabi bir uyuşmazlıkta doğrudan dava açılması, davanın usulden reddiyle sonuçlanır. Buna karşılık arabuluculuk başvurusu, uyuşmazlığın türüne göre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere etki eder; bu etkinin kapsamı başvuru tarihiyle sınırlıdır. Son anlamda yapılan başvuru, görüşmenin anlaşmazlıkla sonuçlanması hâlinde dava açmak için tanınan kısa süreyi de daraltır. Son tutanağın düzenlendiği tarih bu nedenle takvime ayrıca işlenmelidir.
Anlaşma belgesinin hukuki gücü
- Anlaşma tutanağının kapsamı, ileride aynı konuda dava açılmasını engelleyecek biçimde net yazılmalıdır.
- Ödeme takvimi, gecikme hâlinde uygulanacak sonuç ve teminat açıkça belirtilmelidir.
- Karşılıklı ibra kapsamı sınırlanmayacaksa, hangi taleplerin saklı tutulduğu tek tek sayılmalıdır.
- İcra edilebilirlik bakımından tutanağın niteliği ve gerekli şerh önceden değerlendirilmelidir.
Görüşmede sık yapılan hatalar
En yaygın hata, tüm belgeleri masaya serip pazarlık payı bırakmamak ya da tam tersine hiçbir dayanak sunmadan yüksek talep ileri sürmektir. Dengeli yaklaşım, ihlali kesin biçimde gösteren çekirdek belgeleri paylaşıp hesap detayını yazılı bir ek olarak sunmaktır. Böylece anlaşma sağlanamasa bile, karşı tarafın hangi kalemlere itiraz ettiği davadan önce öğrenilmiş olur.
Sözleşmesel uyuşmazlıklarda tarafların yazışma disiplini çoğu zaman metnin kendisinden daha belirleyicidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı süreci değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.