Ayıplı ifada tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, karşılığında ne isteneceğinde düğümlenir. TBK, alıcıya birden fazla seçimlik hak tanır; bunların yanında genel hükümlere dayalı tazminat talebi de gündeme gelebilir. Hangi yolun seçildiği, ispat edilmesi gereken unsurları ve hesap yöntemini tümüyle değiştirir.
Seçimlik Haklar ile Tazminatın İlişkisi
Alıcı; sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ya da ayıpsız benzeriyle değişim taleplerinden birini kullanabilir. Bu haklardan biri kullanıldığında, geriye kalan zarar bakımından ayrıca tazminat istenebilir. Örneğin onarım yapılmış ancak bu süreçte ürün kullanılamamışsa, kullanım kaybına ilişkin zarar ayrı bir kalem olarak ileri sürülür. Talebin bu şekilde katmanlı kurulması, tek kalemde toplanmış belirsiz bir istemden daha güçlüdür.
Bedel İndiriminde Hesap Yöntemi
Bedelde indirim talebinde, ürünün ayıpsız değeri ile ayıplı haldeki değeri arasındaki oran esas alınır ve bu oran satış bedeline uygulanır. Yani indirim, tamir masrafının doğrudan düşülmesi anlamına gelmez. Bu ayrım, bilirkişi incelemesinde sorulacak sorunun da nasıl yazılacağını belirler: yalnızca onarım bedeli değil, iki ayrı değerin tespiti istenmelidir.
Zarar Kalemlerini Belgelemek
- Sözleşme, sipariş, fatura ve ödeme kayıtları
- Ayıbı gösteren teknik rapor veya mahkemeden alınan delil tespiti
- Onarım, nakliye, depolama ve yerine kiralama giderlerine ilişkin faturalar
- Ayıp nedeniyle iptal edilen sözleşmeler veya kaybedilen sipariş kayıtları
- Karşı tarafa gönderilen ihtarname ve tebliğ belgesi
Dolaylı zarar iddialarında illiyet bağının kurulması ayrıca gerekir; ayıpla zarar arasındaki bağlantı gösterilemediğinde kalem hesap dışında bırakılır.
Süre: İki Yıllık Kural ve İstisnası
Satılanın ayıbından doğan talepler için kanunda iki yıllık bir süre öngörülmüştür; yapı niteliğindeki taşınmazlarda bu süre daha uzundur. Önemli istisna şudur: satıcı ayıbı ağır kusuruyla veya hile ile gizlemişse, süre sınırlamasından yararlanamaz. Bu iddia ileri sürülecekse, gizlemeye ilişkin somut emare gösterilmelidir; örneğin daha önce aynı kusurun bilindiğini ortaya koyan iç yazışma ya da servis kaydı. Tüketici işlemi söz konusu olduğunda TKHK'daki özel düzenlemeler ayrıca dikkate alınır.
Dava Öncesi Zorunlu Adım
Ticari nitelikteki para alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır. Bu adım tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir ve arada geçen zaman zamanaşımı bakımından risk yaratır. Arabuluculuk tutanağının, talep edilen kalemleri açıkça göstermesi de sonraki HMK uygulamasında dosyayı rahatlatır.
Bu içerik genel çerçeveyi anlatır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hesap yöntemini değiştirebileceğinden, talebinizi somutlaştırmadan önce hukuki görüş almanız yerinde olur.