Tazminat davalarında talebin reddedilme sebebi çoğu zaman sorumluluğun bulunmaması değil, zararın miktarının gösterilememesidir. TBK sorumluluk şartlarını düzenlerken, hesabın dayanağını kurmak davacıya bırakılır. Bu rehber, hesap kalemlerinin belgeye bağlanmasını ve süre yönetimini ele alır.
Zararı Kalemlere Ayırmak
Toplu bir rakam yerine ayrıştırılmış bir tablo, hem bilirkişi incelemesini hızlandırır hem itirazları daraltır. Tipik ayrım şöyledir:
- Fiili zarar: yapılan ödemeler, onarım ve tedavi giderleri, yerine getirilen edimler
- Yoksun kalınan kâr: iptal edilen sipariş, gerçekleşmeyen sözleşme, kesintiye uğrayan gelir
- Sürekli nitelikli kayıplar: kazanç kaybı ve bakım gideri gibi ileriye dönük kalemler
- Manevi zarar: olayın ağırlığı ve tarafların durumuna dayanan ayrı bir başlık
Hesabın Dayanağı ve Faizin Başlangıcı
Her kalemin arkasında ya bir ödeme belgesi ya da hesaplamayı mümkün kılan bir veri seti bulunmalıdır. Faiz talebinin başlangıç tarihi de dilekçede açıkça gösterilmelidir; temerrüdün doğduğu an ihtarla mı yoksa haksız fiil tarihiyle mi belirleniyor sorusu, tutarı yıllar boyunca etkiler. Faiz türü ve başlangıcı belirtilmeden yapılan taleplerde mahkeme talep aşamayacağından, sonradan düzeltme her zaman mümkün olmaz.
Belirsiz Alacak mı, Kısmi Dava mı?
Zararın miktarı davanın açıldığı anda tam olarak belirlenemiyorsa HMK'nın belirsiz alacak davasına ilişkin imkânı gündeme gelir; miktar belirlenebiliyorsa kısmi dava tercih edilir. Seçim yalnızca harç değil, zamanaşımının hangi tutar için kesildiği bakımından da sonuç doğurur. Yanlış tercih edilen dava türünde, bilirkişi raporundan sonra artırılan kısım için zamanaşımı def'i ile karşılaşılabilir.
Öğrenme Anı ve Zamanaşımının Kesilmesi
Haksız fiile dayalı taleplerde süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesiyle işlemeye başlar; sözleşmeden doğan taleplerde ise muacceliyet anı esas alınır. Zamanaşımını kesen işlemler sınırlıdır: dava açılması, icra takibi, borçlunun borcu ikrar etmesi gibi. Karşı tarafla sürdürülen yazışma tek başına süreyi kesmez. Bu ayrımın gözden kaçması, uzun süren müzakerelerin sonunda talebin tümüyle kaybedilmesine yol açar.
Kapanış
Hesap, dava dilekçesi yazılırken değil zarar doğduğu gün kurulmaya başlar. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşme hükümleri ve zararın türü değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, talep miktarı belirlenmeden önce dosyaya özel hukuki inceleme yapılması gerekir.