Borçlar hukuku dosyalarında iki ayrı hata çoğu zaman aynı anda yapılır: alacak, hesabı yapılmadan talep edilir; savunma ise zamanaşımını doğru zamanda ve doğru biçimde ileri sürmez. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK çerçevesinde yürüyen bu tartışmada, süre ile hesap birbirini doğrudan etkiler.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Aynı Şey Değildir
Fark teoride kalmaz, sonucu değiştirir. Zamanaşımı bir def'idir: hâkim kendiliğinden dikkate almaz, davalının usulüne uygun biçimde ve süresinde ileri sürmesi gerekir. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini sona erdirir; taraflar ileri sürmese de gözetilir. Bu nedenle davalı vekilinin cevap dilekçesinde zamanaşımını açıkça yazmaması, esasen kazanılabilecek bir dosyayı kaybettirebilir. Davacı tarafında ise talebin hak düşürücü süreye tabi olup olmadığı, dava açılmadan önce belirlenmelidir.
Sürenin Başladığı Anı Belgelemek
- Sözleşmeden doğan alacaklarda muacceliyet tarihi: ödeme planı, fatura vadesi veya ihtar tarihi.
- Haksız fiilde zararın ve sorumlunun öğrenildiği an; öğrenmeyi gösteren yazışma ya da rapor.
- Sürekli edimlerde her dönem için ayrı işleyen sürelerin dönem dönem hesaplanması.
- Borçlunun kısmi ödemesi, taksit talebi veya borcu kabul eden yazışması: bunlar süreyi kesebilir ve yeniden başlatabilir.
- Yürütülen arabuluculuk sürecinin süreye etkisi ayrıca değerlendirilir.
Tazminat Hesabını Talebe Dönüştürmek
- Zarar kalemleri ayrıştırılır: sözleşmenin hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarar ile sözleşmenin geçersizliğine bağlanan zarar farklı hesaplanır.
- Her kalem için dayanak belge eşleştirilir: fatura, ödeme dekontu, ikame hizmet sözleşmesi, ekspertiz raporu.
- Faizin türü ve başlangıç tarihi belirlenir; temerrüdün ne zaman ve nasıl oluştuğu gösterilir.
- Miktarın baştan tam olarak belirlenemediği hâllerde dava türünün buna göre seçilmesi ve gerektiğinde ıslah imkânının planlanması gerekir.
- Karşı tarafın müterafik kusuru ve zararı azaltma yükümlülüğü önceden değerlendirilir.
İki Riskin Kesiştiği Nokta
Uygulamada en can sıkıcı sonuç şudur: alacağın esası kabul edilir, ancak talebin bir kısmı süre yönünden reddedilir. Bunun önüne geçmek için hesap tablosu ile süre tablosu aynı satırda tutulmalıdır. Her alacak kalemi için hem tutar hem de sürenin başladığı tarih yazıldığında, hangi kalemin riskli olduğu dava açılmadan görülür ve dilekçe buna göre kurulur.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve alacağın niteliği uygulanacak süreyi değiştirebilir. Dilekçenizi vermeden önce hesap ve süre analizini bir hukukçuyla birlikte yapmanız önerilir.