Ayıp iddiasına dayanan alacak taleplerinde iki ayrı hesap birlikte yürür: paranın hesabı ve sürenin hesabı. TBK ve tüketici ilişkilerinde TKHK çerçevesinde ileri sürülen talepler, tazminat kalemleri doğru kurulsa bile süresinde bildirilmediğinde sonuçsuz kalabilir. Bu rehber, ayıplı ifada tazminat hesabını süre planıyla birlikte kurmayı ele alır.
Tazminat Kalemlerini Ayrıştırmak
Ayıp nedeniyle talep edilen bedel tek bir kalem değildir. Seçimlik hakların hangisinin kullanıldığına göre hesabın tabanı değişir. Bedel indirimi talebinde ayıplı ve ayıpsız değer farkı esas alınırken, onarım talebinde katlanılan gider, sözleşmeden dönmede ise ifa edilen edimin iadesi ve buna bağlı zararlar gündeme gelir.
- Doğrudan zarar: onarım gideri, yeniden temin bedeli, nakliye ve montaj masrafı.
- Değer farkı: ayıpsız hâliyle olması gereken değer ile mevcut değer arasındaki fark.
- Bağlantılı zararlar: kullanım kaybı ve bunun belgelenebilir sonuçları.
- Faiz ve yargılama giderleri: talep tarihine bağlı olarak hesaplanan kalemler.
Bildirim Anı Hesabın Başlangıcını Belirler
Ayıbın açık mı yoksa gizli mi olduğu, hem bildirim yükümlülüğünün hem de sürenin işlemeye başladığı anın tespitinde belirleyicidir. Teslim anında gözle görülebilen bir ayıp ile kullanım sırasında ortaya çıkan bir ayıp aynı takvime tabi değildir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına teslim tarihi, ilk şikâyet tarihi ve ayıbın fark edildiği tarih ayrı ayrı yazılmalıdır.
Süre Kaybının Hesaba Etkisi
Zamanaşımı def'i ileri sürüldüğünde, kalemleri ne kadar titiz hesaplanmış olursa olsun talep reddedilebilir. Ağır kusur veya hile bulunan hâllerde daha uzun sürelerin uygulanması gündeme gelebilir; ancak bu istisnaya güvenerek beklemek riskli bir tercihtir. Bildirimin yazılı ve tarihi belirlenebilir bir kanalla yapılması, ileride sürenin başlangıcını tartışmalı olmaktan çıkarır.
Dosyayı Hesaba Hazır Hâle Getirme
- Sözleşme, fatura, teslim tutanağı ve garanti belgesi tek klasörde toplanır.
- Ayıbın niteliği fotoğraf, teknik rapor veya servis kaydıyla belgelenir.
- Karşı tarafa yapılan tüm bildirimler tarih sırasıyla listelenir.
- Talep edilecek kalemler ayrı ayrı rakamlandırılır ve dayanağı gösterilir.
- Bilirkişi incelemesi gerekecek noktalar önceden işaretlenir.
Ayıp dosyalarında zaman, karşı tarafın en güçlü savunma aracıdır. Buradaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın ortaya çıkış biçimi hesap ve süreyi değiştirebileceğinden, talep yöneltilmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.