Sözleşmeden kaynaklanan tazminat uyuşmazlıklarının çoğu, tarafların ne yazdığından değil, yazılanın nasıl anlaşılması gerektiğinden doğar. TBK'nın sözleşmelerin yorumuna ilişkin yaklaşımı, kullanılan sözcüklere değil tarafların gerçek ve ortak iradesine ağırlık verir. Bu rehber, yorum tartışmalı olduğunda tazminat talebinin nasıl kurulacağını ve zaman planının nasıl yapılacağını ele alır.
Önce Nitelendirme: Hangi İhlal, Hangi Sonuç
Talebin dayanağı netleştirilmeden hesap yapılamaz. Aynı olay, hiç ifa edilmeme, geç ifa veya ayıplı ifa olarak nitelendirildiğinde farklı sonuçlar doğurur ve farklı sürelere tabi olur. Bu nedenle dosyanın açılışında sözleşme maddeleri, edimin muaccel olduğu tarih ve ihlalin gerçekleştiği an bir çizelgeye dökülmelidir.
Yorum Uyuşmazlığında Ağırlık Taşıyan Deliller
Metnin kendisi kadar, tarafların sözleşme öncesi ve sonrasındaki davranışları da yorumda rol oynar. Pratikte belirleyici olan kayıtlar şunlardır:
- Teklif, revizyon ve son sürüm arasındaki fark gösteren yazışmalar
- Fatura, irsaliye ve teslim tutanaklarındaki tarih ve tanımlar
- Tarafların yıllar boyunca sürdürdüğü fiilî uygulama biçimi
- İhtarname ve buna verilen cevabın içeriği
Temerrüt İhtarının Stratejik Değeri
Tazminat talebinin çoğu türünde borçlunun temerrüde düşürülmesi gerekir. İhtarın hangi tarihte, hangi içerikle ve hangi yolla gönderildiği, hem faizin başlangıcını hem de sonraki taleplerin dayanağını belirler. Belirsiz ifadeler yerine, ifa edilmesi istenen edimin ve verilen sürenin açıkça yazıldığı bir ihtar, ilerideki bilirkişi incelemesinde de işi kolaylaştırır.
Zamanaşımının Sessiz İşleyişi
Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı, hak düşürücü süre gibi resen dikkate alınmaz; ancak karşı tarafça ileri sürüldüğünde talebin tamamını etkisiz kılabilir. Bu nedenle alacağın muaccel olduğu tarih, kısmi ödemeler ve borcun ikrar edildiğini gösteren yazışmalar ayrı bir dosyada tutulmalıdır. Tüketici işlemi niteliğindeki sözleşmelerde TKHK kapsamındaki özel süreler ve zorunlu başvuru basamağı ayrıca kontrol edilmelidir.
Talep Kalemlerinin Hesaplanabilir Yazılması
HMK uyarınca dava dilekçesinde talebin açık ve belirli olması gerekir. Alacağın miktarı henüz kesin biçimde belirlenemiyorsa, kısmi dava ile belirsiz alacak davası arasındaki tercih baştan yapılmalıdır; yanlış tercih, sonradan yapılan artırım taleplerini zamanaşımı tartışmasının içine sürükler. Hesap tablosu, her kalemin dayanağını gösteren bir ek listeyle birlikte sunulmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin niteliği hem süreyi hem izlenecek usulü değiştirdiğinden, sözleşme metniyle birlikte hukuki değerlendirme yapılması önerilir.