Aynı olay, hem sözleşmeden doğan bir borca aykırılık hem de haksız fiil olarak nitelendirilebilir. Bu ikili görünüm, TBK ve HMK uygulamasında pratik bir sonuç doğurur: iki farklı zamanaşımı saati aynı anda çalışır ve yanlış hattan gidildiğinde talep, esası hiç incelenmeden zamanaşımına takılır. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK'nın özel kuralları da devreye girer.
Nitelendirme neden ilk adımdır
Bir yüklenicinin kusurlu imalatı, bir taşıyıcının malı hasarlı teslim etmesi ya da bir hizmet sağlayıcının verdiği zarar, aynı anda sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil oluşturabilir. Nitelendirme yalnızca teorik değildir; zamanaşımı süresini, ispat yükünü ve yetkili mahkemeyi birlikte değiştirir. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce, olayın hangi hukuki temelde daha güçlü durduğu belirlenmeli, mümkün olan hâllerde talep terditli olarak kurulmalıdır.
İki ayrı zamanaşımı saati
Haksız fiilde süre, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı olarak işlemeye başlar ve ayrıca fiilin üzerinden geçen süreye bağlı bir üst sınır bulunur. Sözleşmeye aykırılıkta ise süre, kural olarak borcun muaccel olduğu andan işler. Sonuç şudur: geç öğrenilen bir zararda haksız fiil hattı hâlâ açıkken, sözleşme hattı çoktan kapanmış olabilir; ya da tam tersi. Her iki hesabı da yapmadan tercih yapılmamalıdır.
Öğrenme anını ispatlanabilir kılmak
- Zararın ortaya çıktığı ilk yazışma, e-posta başlıklarıyla birlikte saklanmalıdır.
- Teknik rapor alınmışsa, raporun düzenlenme tarihi değil ilgiliye ulaştığı tarih de not edilmelidir.
- Gizli ayıplarda muayene ve ihbar tarihleri ayrı ayrı belgelenmelidir.
- Failin kimliğinin sonradan öğrenildiği hâllerde, bu öğrenmeyi sağlayan belge dosyaya konulmalıdır.
Sözleşme yorumu talebi nasıl kurulur
Metnin lafzı ile tarafların gerçek iradesi çeliştiğinde yorum tartışması doğar. Burada mahkemeye sunulacak malzeme, sözleşme metninden ibaret değildir:
- Sözleşme öncesi görüşme yazışmaları ve teklif dosyaları
- Taraflar arasındaki önceki uygulamalar ve fiilî teamül
- Ödeme, fatura ve teslim kayıtlarının metinle uyumu
- Belirsiz kalan hükümlerin kim tarafından kaleme alındığı
Bu unsurlar, tek başına sözleşme maddesini okumaktan çok daha belirleyici olabilir.
İhtar, temerrüt ve faizin başlangıcı
Talebin miktarı kadar, faizin hangi tarihten işleyeceği de dosyanın ekonomik sonucunu değiştirir. Usulüne uygun bir ihtar çekilmemişse faiz başlangıcı genellikle dava tarihine kayar. İhtarın içeriğinde borcun konusu, miktarı ve verilen sürenin açıkça yer alması gerekir; muğlak bir uyarı yazısı temerrüt sonucu doğurmaz.
Bu rehber genel bilgi vermek için hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın niteliği hesapları önemli ölçüde değiştirebileceğinden, sözleşme metninizi ve yazışmalarınızı inceleyen bir hukukçudan görüş almanız yerinde olacaktır.