Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderini iki soru belirler: zarar ve fail ne zaman öğrenildi, zararın miktarı hangi belgeyle gösteriliyor. TBK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu davalarda zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl olarak işler. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı öngörülüyorsa, o süre uygulanır.
Öğrenme Anı Neden Tartışılır
Zamanaşımının başlaması için zararın varlığını bilmek yetmez; kapsamının ve failin kim olduğunun da öğrenilmiş olması gerekir. Gelişen bir sağlık zararında ya da sonradan ortaya çıkan yapı hasarında öğrenme anı, olay tarihinden çok sonra olabilir. Bu nedenle rapor tarihleri, ekspertiz kayıtları ve bilirkişi tespitleri dosyada tarih sırasıyla tutulmalıdır.
Zararın Kalemlere Ayrılması
- Maddi zarar: fiilî zarar, yoksun kalınan kâr, tedavi ve onarım giderleri
- Bedensel zarar: çalışma gücü kaybı, kazanç kaybı, bakım ihtiyacı
- Manevi zarar: kişilik değerlerine yönelik ihlalin ağırlığı ve süresi
- Destekten yoksun kalma: ölüm hâlinde desteğin fiilen sağlandığının kanıtı
Ceza Dosyasıyla Hukuk Dosyasının İlişkisi
Ceza mahkemesinin maddi olayın varlığına ilişkin kesinleşmiş tespiti hukuk hâkimini bağlarken, beraat kararı tek başına tazminat talebini ortadan kaldırmaz. Ceza sorumluluğu ile kusur sorumluluğunun ölçüsü farklıdır. Bu nedenle ceza dosyasının sonucunu beklemek çoğu zaman gerekli değildir; beklerken zamanaşımının işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır.
Ceza Zamanaşımının Uzattığı Hâller
- Fiilin hangi suç tipine girdiği belirlenir.
- O suç için öngörülen dava zamanaşımı süresi tespit edilir.
- Bu süre iki yıllık genel süreden uzunsa, tazminat talebi için de uzun süre esas alınır.
- Failin ceza yargılamasında takip edilip edilmediği, sürenin kesilmesi bakımından not edilir.
Zamanaşımını Kesen ve Durduran Sebepler
Dava açılması, icra takibi başlatılması ve borçlunun borcu ikrar etmesi zamanaşımını keser; kesilmeyle birlikte süre yeniden işlemeye başlar. Yazılı bir ödeme teklifi ya da kısmi ödeme de ikrar sayılabilir. Buna karşılık karşılıklı e-posta yazışmaları tek başına yeterli olmayabilir. Bu nedenle uzlaşma görüşmeleri sürerken dahi süre takvimi kapatılmamalıdır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Zararın türüne ve olayın niteliğine göre zamanaşımı farklı işleyebileceğinden, elinizdeki rapor ve belgelerle birlikte bireysel bir hukuki değerlendirme almanız önerilir.