Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda alacaklının haklı olması tek başına yeterli değildir; hakkın nasıl ve ne zaman ileri sürüldüğü sonucu doğrudan etkiler. Türk Borçlar Kanunu ve ticari ilişkilerde Türk Ticaret Kanunu, birçok talebi önce karşı tarafa yapılacak bir bildirime bağlar. Bildirim gecikirse, esasa ilişkin haklı olma durumu bile sonuç doğurmayabilir.
İhbar Yalnızca Haber Vermek Değildir
İhbar, çoğu zaman bir hakkın kullanılabilmesinin ön koşuludur. Ayıbın bildirilmesi, temerrüde düşürme, fesih iradesinin açıklanması ve süre verilmesi birbirinden farklı işlevlere sahiptir. Tek bir metinle hepsinin karşılandığı varsayımı, en sık rastlanan hatalardan biridir. Bu nedenle önce hangi sonucun hedeflendiği belirlenmeli, metin buna göre kurulmalıdır.
Temerrüt İhtarı ile Ayıp İhbarını Ayırmak
- Temerrüt ihtarı, muaccel borcun ifasını istemeye ve gecikme sonuçlarını başlatmaya yöneliktir.
- Ayıp ihbarı, teslim edilen edimin sözleşmeye aykırılığını gözden geçirme sonrası bildirmeye ilişkindir.
- Ticari nitelikteki satımlarda gözden geçirme ve bildirim süreleri, adi ilişkilere göre belirgin biçimde kısadır.
- Sözleşmede kararlaştırılmış özel bildirim usulü varsa, kanuni çerçeveden önce o hüküm uygulanır.
Bildirim Tarihini İspatlayan Kanallar
Uyuşmazlıkta tartışılan çoğu kez bildirimin içeriği değil, tarihi ve muhataba ulaşıp ulaşmadığıdır. Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname, kayıtlı elektronik posta ve sözleşmede kabul edilmiş elektronik adres bu yönden güçlü kayıt sağlar. Sıradan e-posta veya mesajlaşma uygulaması kullanıldığında, karşı tarafın aynı kanalı fiilen kullandığını gösteren önceki yazışmalar birlikte saklanmalıdır.
Zamanaşımı Saati Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Taksitli edimlerde her taksit, sürekli edimlerde ise her dönem bakımından ayrı değerlendirme yapılması gerekir. Dava açılması, icra takibi ve borçlunun borcu ikrar etmesi gibi hâller zamanaşımını keser; buna karşılık yalnızca yazışma yapılması çoğu durumda kesme sonucu doğurmaz. Bu ayrımın gözden kaçması, uzun süren müzakere dönemlerinde ciddi kayba yol açar.
Uygulanabilir Bir Takvim Kurmak
- Sözleşmedeki bildirim, süre verme ve fesih hükümleri tek sayfaya çıkarılır.
- Teslim, tespit ve yazışma tarihleri kronolojik olarak sıralanır.
- Her talep kalemi için ayrı zamanaşımı başlangıcı belirlenir.
- Müzakere sürerken dahi dava veya takip için son tarih hesaplanıp izlenir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme tipine, tarafların sıfatına ve edimin niteliğine göre süreler değişebileceğinden, bildirim gönderilmeden önce metnin ve takvimin hukuki denetimden geçirilmesi tavsiye edilir.