Sözleşmeden doğan bir talebin akıbeti, çoğu zaman ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediğinden çok, ihlalin ispatlanabilir biçimde kayda geçirilip geçirilmediğine bağlıdır. Sözleşme ihlali dosyalarında delil, dava açıldıktan sonra üretilemez; ilişkinin devam ettiği dönemde biriktirilir. TBK'nın maddi hukuk kuralları ile HMK'nın ispat düzeni bu noktada birlikte okunmalıdır.
İhlali Kayda Geçiren Belge Zinciri
Karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiası, tek bir yazışmaya dayandırıldığında zayıf kalır. Güçlü bir zincir şu halkalardan oluşur:
- Sözleşmenin imzalı nüshası ve varsa ek protokoller
- İfanın beklendiği tarihi gösteren sipariş, iş emri veya teslim belgeleri
- Eksik ya da ayıplı ifanın tespit edildiği anı gösteren kayıt
- Karşı tarafa yöneltilen ihtar ve buna verilen cevap
- Zararın miktarını gösteren fatura, ödeme ve ikame temin kayıtları
İhtar Sadece Bir Uyarı Değildir
Temerrüt ihtarı, faiz başlangıcını belirlemesi ve sözleşmeden dönme ya da fesih hakkının kullanılabilmesi bakımından işlevseldir. İhtarda verilecek sürenin makul olması, talebin açık biçimde yazılması ve gönderimin ispatlanabilir olması gerekir. Sözleşme metni ihtar için özel bir usul öngörmüşse, kanuni yol yerine önce o usule uyulmalıdır.
Zamanaşımı Kalem Kalem Hesaplanır
Sözleşmeden doğan alacaklarda kural olarak genel zamanaşımı süresi uygulanır; ancak kira bedeli, ücret gibi dönemsel edimler ile bazı ilişkiler için daha kısa süreler öngörülmüştür. Uzun süreli ticari ilişkilerde en sık yapılan hata, tüm alacağı tek bir tarihe bağlamaktır. Doğru yöntem şudur:
- Her alacak kaleminin muaccel hale geldiği tarih ayrı belirlenir.
- Kalemler zamanaşımı süresine göre gruplandırılır.
- Zamanaşımını kesen işlemler, örneğin kısmi ödeme veya borç ikrarı, tarihleriyle işaretlenir.
- Süresi dolmak üzere olan kalemler için öncelikli takvim kurulur.
Tüketici İlişkisi Varsa Yol Değişir
Karşı taraf tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK'nın koruyucu hükümleri devreye girer; yetkili merci, sözleşmedeki haksız şartların değerlendirilmesi ve ispat yükü bakımından farklı bir düzen uygulanır. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce ilişkinin ticari mi tüketici işlemi mi olduğu netleştirilmelidir.
Elektronik Yazışmaların Korunması
Uygulamada delillerin önemli bölümü elektronik ortamdadır. Yazışmaların bütünlüğünün korunması, gönderim ve alım bilgilerinin görünür olması ve içeriğin bağlamından koparılmadan sunulması, bu delillerin değerlendirilmesinde belirleyicidir. Ekran görüntüsü tek başına yeterli görülmeyebileceğinden, kaynak kayıtların da saklanması yerinde olur.
Bu metin genel bir çerçeve sunar; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı değerlendirmeyi değiştirebilir. Alacağınızın zamanaşımı durumunu bir hukukçuyla teyit etmeniz önerilir.