Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda haklılık ile ispat edilebilirlik farklı şeylerdir. Karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmediği açık olsa bile, bunu gösteren belge zinciri kurulmamışsa talep sonuçsuz kalabilir. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde sözleşme ihlali dosyalarında ispat kurgusunu adım adım ele alır.
İhlali hukuken görünür kılmak
İlk aşama, ihlalin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğinin belgelenmesidir. Borçlunun temerrüde düşürülmesi gereken hâllerde usulüne uygun bir ihtar çekilmemesi, sonraki tüm taleplerin başlangıç tarihini tartışmalı hâle getirir. İhtarda edimin ne olduğu, hangi süre içinde yerine getirilmesi gerektiği ve süre sonunda hangi hakkın kullanılacağı açıkça yazılmalıdır. Belirsiz bir uyarı yazısı, hukuki sonuç doğuran bir ihtar değildir.
Seçimlik hakları erken belirlemek
Sözleşmeye aykırılık hâlinde alacaklının önünde genellikle birden çok yol bulunur: aynen ifayı ve gecikme zararını istemek, ifadan vazgeçip zararın giderilmesini talep etmek ya da koşulları varsa sözleşmeden dönmek. Bu tercih sonradan serbestçe değiştirilebilir bir konu değildir; ihtarda ve dilekçede kullanılan ifadeler tercihi bağlayabilir. Bu nedenle karar, dilekçe yazılmadan önce verilmelidir.
İspat yöntemi: neyin tanıkla ispatı mümkün?
Belirli bir tutarın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuraldır ve bu sınır her yıl güncellenir. Yazılı belge yoksa tanık dinletilmesi kural olarak mümkün olmaz; ancak yazılı delil başlangıcı sayılabilecek bir belge varsa tablo değişir. Bu nedenle sözleşme metni bulunmayan işlerde bile, işin varlığına işaret eden dekont, teslim tutanağı veya karşı taraftan gelen yazışma büyük değer taşır.
Elektronik yazışmaların değeri
- Gönderen ve alan taraf kimliğinin doğrulanabilmesi
- Tarih ve saat bilgisinin bozulmamış olması
- Yazışmanın bütün olarak sunulması, seçilmiş kesitlerin tek başına sunulmaması
- İçeriğin sözleşmenin hangi maddesine karşılık geldiğinin açıklanması
Ticari ilişkilerde ek katmanlar
Taraflardan biri tacir ise ticari defterler, faturaların itiraz edilip edilmediği ve cari hesap ilişkisi dosyanın seyrini değiştirir. Faturaya süresinde itiraz edilmemesi ayrı bir ispat sonucu doğurabilir. Sözleşme tüketici sıfatıyla kurulmuşsa TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler ile haksız şart denetimi ayrıca gündeme gelir; bu durumda görevli mahkeme de değişir.
Dava öncesi son kontrol
- Zamanaşımının hangi tarihte dolduğu hesaplanmış mı?
- Arabuluculuk dava şartı kapsamına giren bir talep var mı?
- Sözleşmede yetki veya tahkim şartı bulunuyor mu?
- Talep sonucu rakamsal olarak hesaplanabilir biçimde yazıldı mı?
Genel not
Bu metin genel bilgilendirme sunar; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu esaslı biçimde değiştirebilir. Talebinizi ileri sürmeden önce metnin ve belgelerin hukuki değerlendirmeden geçirilmesi önerilir.